Właściwości chemiczne
Glin występuje na 3 stopniu utlenienia, bardzo rzadko również na 1 i 2. W stanie czystym powoli utlenia się na powietrzu, ulegając pasywacji.
Podgrzewany reaguje z tlenem obecnym w powietrzu tworząc tlenek. Glin łatwo rozpuszcza się w mocnych zasadach, takich jak NaOH lub KOH) wypierając wodór i przechodząc w tetrahydroksyglinian:

2Al 2NaOH 6H2O ? 2Na[Al(OH)4] 3H2?.

W kwasie solnym i w rozcieńczonym kwasie siarkowym roztwarza się wypierając wodór, natomiast reakcja ze stężonym kwasem siarkowym i rozcieńczonym kwasem azotowym przebiega inaczej – wydziela się odpowiednio dwutlenek siarki i dwutlenek azotu. W stężonym kwasie azotowym glin ulega pasywacji.

Zastosowanie
Ze względu na swoje właściwości, takie jak mała gęstość i odporność na korozję, stopy glinu z miedzią i molibdenem zwane duraluminium znalazły wiele zastosowań i są używane do wyrobu szerokiej grupy produktów – od puszek do napojów do części statków kosmicznych. Czysty, krystaliczny glin jest kruchy i łamliwy.
Sproszkowany glin używany jest także w hutnictwie do otrzymywania metali z ich tlenków w procesie aluminotermii. Użyta w tym procesie mieszanina glinu oraz tlenków metali jest znana pod nazwą termit. Używany do produkowania materiałów wybuchowych w wojsku oraz w modelarstwie rakietowym.

Związki
Najważniejsze związki glinu to tlenek glinu i amfoteryczny wodorotlenek glinu. Glin tworzy też wodorek, a tetrahydroglinian litu LiAlH4 jest powszechnie stosowanym w chemii organicznej silnym środkiem redukującym. Duże znaczenie przemysłowe mają też aluminoksany, a zwłaszcza MAO (metylowy aluminoksan), z którego produkuje się sita molekularne, oraz powszechnie wykorzystuje jako stałe podłoże dla wielu katalizatorów. Glina i kaolin powszechnie wykorzystywane przy produkcji ceramiki to złożone mieszaniny glino-krzemianów.

Znaczenie biologiczne
Glin dla zwierząt w nadmiarze może być rakotwórczy. Podejrzewa się, iż powoduje chorobę Alzheimera u ludzi. Z tych powodów gotowanie kwaśnych potraw w garnkach z aluminium jest niewskazane, ponieważ kwas wzmaga rozpuszczalność glinu. Codziennie w pożywieniu, między innymi w warzywach i herbacie, przyjmujemy około 12 mg glinu.

1.Nazwa chemiczna: Chlorek sodu
Wzór sumaryczny: NaCl
Nazwa zwyczajowa: Sól kamienna
Występowanie:
Powstaje przez odparowanie bezodpływowych zbiorników wodnych (wysychające jeziora, morza, laguny, tarasy zalewowe).
Sól z wody morskiej lub z wód jezior słonych pozyskuje się we: Włoszech, Francji, Portugalii, Hiszpanii, Indiach, Chinach, Rosji, Azerbejdżanie, Kazachstanie, Uzbekistanie, Arabii Saudyjskiej, Algierii, Tunezji i USA.
W Polsce złoża soli kamiennej znajdują się w: Małopolsce (kopalnie w Wieliczce, Bochni i Baryczy), Kujawach (kopalnie w Inowrocławiu i Ciechocinku), na wschodniej Wielkopolsce w Kłodawie oraz na Dolnym Śląsku. Nieeksploatowane złoża znajdują się pomiędzy Żorami i Rybnikiem oraz nad Zatoką Pucką, pomiędzy Łebą a Puckiem.
Zastosowanie:
? przemysł chemiczny (produkcja sodu, chloru)
? przemysł spożywczy (sól kuchenna).

2. Nazwa chemiczna: Siarczan(VI) magnezu
Wzór sumaryczny: MgSO4
Nazwa zwyczajowa: sól gorzka, sól angielska
Występowanie:
Wchodzi w skład wielu minerałów np. kizerytu i kaintu oraz wód mineralnych.
Zastosowanie:
? bezwodny jest powszechnie stosowanym laboratoryjnym i przemysłowym środkiem suszącym,
? lecznictwie między innymi jako środek przeczyszczający oraz środek tokolityczny,
? w weterynarii,
? do obciążania bawełny,
? w farbiarstwie,
? do wyrobu wód mineralnych,
? w rolnictwie roztwór siarczanu magnezu wykorzystuje się do oprysków
? środki przeczyszczające
3. Nazwa chemiczna: Azotan(V) sodu
Wzór sumaryczny: NaNO3
Nazwa zwyczajowa: saletra sodowa, saletra chilijska
Występowanie: Występuje na obszarach suchych i gorących, gdyż jest łatwo
rozpuszczalny w wodzie. Największe złoża nitronatrytu występują na pustyni Atacama w Chile. Ważne złoża występują też w Boliwii, Peru, Egipcie, Indiach, Kazachstanie i USA.
Zastosowanie:
? nawozy sztuczne
? składnik materiałów pirotechnicznych
? utleniacz paliw rakietowych
? środek do konserwowania żywności

4. Nazwa chemiczna: Węglan(IV) wapnia
Wzór sumaryczny: CaCO3
Nazwa zwyczajowa: węglan wapnia, kalcyt
Występowanie:
Stanowi on podstawowy składnik wielu minerałów np. argonitu. Jest głównym składnikiem marmurów i skał wapiennych. Występuje także w skałach osadowych.
Zastosowanie:
? budowa dróg
? wytop żelaza, produkcja stali
? wyrób szkła i porcelany
? oczyszczanie ścieków, zmiękczanie wody
? do wyrobu cementu
? w budownictwie jako kamień budowlany w postaci wapienia
Poza tym stosuje się go do wyrobu: papieru, gumy, past do zębów, kity, farb
i kredy szkolnej.

5. Nazwa chemiczna: Siarczan(VI) miedzi(II)
Wzór sumaryczny: CuSO4
Nazwa zwyczajowa: siny kamień, witriol miedzi, niebieski kamień
Występowanie: Występuje w przyrodzie jako minerał chalkantyt.
Zastosowanie:
? galwanotechnika
? farbiarstwo
? rolnictwo
? składnik farb
6. Nazwa chemiczna: Chlorek srebra (I)
Wzór sumaryczny: AgCl
Nazwa zwyczajowa: Chlorej srebra
Występowanie:
Chlorek srebra występuje jako minerał chlorargyryt.

Zastosowanie:
? srebrzenie
? malowanie na szkle
? składnik światłoczułych emulsji fotograficznych
? lecznictwo

7. Nazwa chemiczna: Chlorek amonu
Wzór sumaryczny: NH4Cl
Nazwa zwyczajowa: Salmiak
Występowanie:
Otrzymywany jest przez działanie amoniaku na kwas solny ( powstaje też z
substratów gazowych ) oraz jako produkt uboczny w produkcji sody metodą
Solraya.
Zastosowanie:
? elektrolit
? składnik szamponu
? dodatek do paszy dla bydła
? lek na kaszel

8. Nazwa chemiczna: Siarczan(VI) wapnia
Wzór sumaryczny: CaSO4
Nazwa Zwyczajowa: gips
Występowanie: Występuje w przyrodzie w postaci mineralnej m. in. jako
anhydryt czy selenit.
Zastosowanie:
? metalurgia
? rolnictwo
? przemysł papierniczy
? przemysł budowlany i farbiarski

Mechaniczne
? muł
Koloidalne
?olej
Roztwory
?sól
Biologiczne np.
?bakterie (miano Coli), wirusy

Zanieczyszczenia fizyczne
?substancje stałe występujące w wodzie jako zawiesiny o różnym stopniu rozdrobnienia
? szczątki roślin i zwierząt, drobne elementy gleby

Zanieczyszczenia chemiczne
?chemiczne związki organicznie i mineralne
?cyjanki, sole metali ciężkich, produkty ropopochodne

Zanieczyszczenia bakteriologiczne
?bakterie, które działają chorobotwórczo, które wraz z wodą dostają się do układu pokarmowego ludzi lub zwierząt
Zanieczyszczenia radioaktywne
?pyły radioaktywne opadające z atmosfery, będące efektem wybuchów broni nuklearnej bądź katastrof elektrowni atomowych

Zanieczyszczenia komunalne
?są to wody wykorzystane do celów higienicznych i gospodarczych, zarówno w gospodarstwach domowych, jak i zakładach pracy
Zanieczyszczenie przemysłowe
? powstają na skutek odprowadzania z fabryk i zakładów przemysłowych wód wykorzystanych w różnego rodzaju procesach technologicznych

Zanieczyszczenia opadowe
?są to głównie wody deszczowe i roztopowe. Należy pamiętać, iż podczas opadów woda może pochłaniać różnego rodzaju szkodliwe substancje z atmosfery. W ten sposób powstają między innymi kwaśne deszcze
Zanieczyszczenia rolnicze
?dostające się do wód na skutek działalności rolniczej (są to między innymi nawozy, środki ochrony roślin, pestycydy itp.)

Wynikające z działalności człowieka:
?ścieki z gospodarstw domowych (np. fekalia, środki piorące, myjące i czyszczące)
?ścieki przemysłowe (np. chemiczne, metali ciężkich)
?składowiska śmieci, odpadów (np. związki chemiczne, które są wymywane z powietrza przez opady atmosferyczne i przedostają się do gleby i wód gruntowych)
?emisja gazów i pyłów do atmosfery (np. dwutlenek siarki oraz tlenek azotu)
? nawozy mineralne, wapnowanie gleb (np. azotany, fosforany)
? resztki pasz, odchody zwierząt (np. gnojowica, woda gnojowa)
?środki ochrony roślin (np. pozostałości po pestycydach i herbicydach)
Zanieczyszczenia punktowe ? wprowadzone do wód w jednoznacznie określonym miejscu:
?ścieki odprowadzone wylotami kanalizacyjnymi z terenów miasta i wsi
? ścieki odprowadzane ze skanalizowanych zakładów przemysłowych oraz innych skanalizowanych obiektów
?wody z systemów melioracyjnych odprowadzone w określonych miejscach do rzek lub zbiorników wodnych
?emisja gazów z przemysłu, energetyki i transportu
Zanieczyszczenia obszarowe i rozproszone ? wprowadzone do wód z obszaru całej zlewni:
?ścieki odprowadzone wylotami kanalizacyjnymi z terenów miasta i wsi
?ścieki odprowadzane ze skanalizowanych zakładów przemysłowych oraz innych skanalizowanych obiektów
?wody z systemów melioracyjnych odprowadzone w określonych miejscach do rzek lub zbiorników wodnych
?emisja gazów z przemysłu, energetyki i transportu

Ze względu na pochodzenie:
?naturalne – takie, które pochodzą z domieszek zawartych w wodach powierzchniowych i podziemnych – np. zasolenie, zanieczyszczenie związkami żelaza
?sztuczne – inaczej antropogeniczne, czyli związane z działalnością człowieka – np. pochodzące ze ścieków, spływy z terenów rolniczych, składowisk odpadów komunalnych. Zanieczyszczenia sztuczne także możemy podzielić na grupę biologicznych (bakterie, wirusy, grzyby, glony) oraz chemicznych (oleje, benzyna, smary, ropa, nawozy sztuczne, pestycydy, kwasy, zasady)
Ze względu na stopień szkodliwości:
?bezpośrednio szkodliwe – fenole (gazownie, koksownie) kwasy cyjanowodorowy (gazownie), kwas siarkowy i siarczany (fabryki nawozów sztucznych, celulozownie, fabryki włókien sztucznych)
?pośrednio szkodliwe – takie, które prowadzą do zmniejszenia ilości tlenu w wodzie poniżej poziomu niezbędnego do utrzymania przy życiu organizmów wodnych.
Według kryterium trwałości zanieczyszczeń:
?rozkładalne – zawierające substancje organiczne, potencjalnie trujące, lecz podlegające przemianom chemicznym do prostych związków nieorganicznych przy udziale bakterii (ścieki domowe)
?nierozkładalne – zawierające substancje nie ulegające większym przemianom chemicznym i nie atakowane przez drobnoustroje (sole metale ciężkich)
?trwałe – zawierające substancje ulegające rozkładowi biologicznemu w niewielkim stopniu i pozostające w środowisku w niezmiennej formie przez długi okres czasu (pestycydy, fenole, produkty destylacji ropy naftowej)
Ze względu na źródło:
?źródła punktowe ? ścieki odprowadzane w zorganizowany sposób systemami kanalizacyjnymi, pochodzące głównie z zakładów przemysłowych i z aglomeracji miejskich
?zanieczyszczenia powierzchniowe lub obszarowe ? zanieczyszczenia spłukiwane opadami atmosferycznymi z terenów zurbanizowanych nieposiadających systemów kanalizacyjnych oraz z obszarów rolnych i leśnych
?zanieczyszczenia ze źródeł liniowych lub pasmowych ? zanieczyszczenia pochodzenia komunikacyjnego, wytwarzane przez środki transportu i spłukiwane z powierzchni dróg lub torfowisk oraz pochodzące z rurociągów, gazociągów, kanałów ściekowych, osadowych

SPOSOBY OCHRONY
vRodzaje oczyszczeń:
Biologiczne-stopień oczyszczenia nie przekracza 30%-0,6 km3/rok:
?bakterie
?inne mikroorganizmy
Chemiczne-stopień oczyszczenia waha się od 85 do 93%-0,2 km3/rok:
?ozonowanie
?strącanie osadów
?wymiana jonowa
Mechaniczne- stopień oczyszczenia przekracza 90%:
?destylacja
?filtracja
?odwrócona osmoza
?sedymentacja
?krystalizacja

Fizyczne:
?gotowanie wody
? pasteryzację
? zastosowanie ultradźwięków
? promieniowanie UV
? promieniowanie gamma

vRodzaje urządzeń oczyszczających:

?osadniki – w których zachodzą głównie procesy sedymentacji i floatacji, powodujące wydzielanie stałych zanieczyszczeń ze ścieków oraz procesy beztlenowego rozkładu osadów ściekowych
?filtry – w których zachodzą głównie procesy filtracji i absorpcji, lecz również biologiczny rozkład zanieczyszczeń tlenowych z zatrzymanych ścieków,
?komory – z przedłużonym napowietrzaniem osadu czynnego lub ze złożami biologicznymi, w których zachodzą przy intensywnym udziale mikroorganizmów biologiczne procesy tlenowe rozkładu zanieczyszczeń w ściekach i tlenowa stabilizacja osadów
?stawy biologiczne i oczyszczalnie korzeniowe – stanowiące rodzaj “ekologicznego reaktora”, w których zachodzą procesy wykorzystywane w sztucznych oczyszczalniach ścieków, a ponadto procesy charakterystyczne dla naturalnego środowiska ze znacznym udziałem roślinności (fotosynteza, fotoutlenianie, pobór zanieczyszczeń przez rośliny i inne)

SPOSOBY OCHONY WÓD:
-stosowanie bezściekowych technologii w produkcji przemysłowej;
-napowietrzanie wód stojących;
-zamykanie obiegów wodnych w cyklach produkcyjnych i odzysk
wody ze ścieków
-utylizacja wód kopalnianych oraz powtórne wtłaczanie tych wód do górotworu;
-zabezpieczanie hałd i wysypisk
-oczyszczanie ścieków i unieszkodliwianie osadów ściekowych – budowanie oczyszczalni ścieków ? w gminie Miedźno w 2002r ruszyła pierwsza nowoczesna oczyszczalnia ścieków i kolejna w kraju; dzięki niej możliwe jest oczyszczanie wody i wprowadzanie jej do wtórnego użycia
- składowanie odpadów w legalnych miejscach specjalnie do tego przystosowanych
- stosowanie filtrów czyszczących wodę
- mini oczyszczalnie domowe dzięki którym można czyścić wodę we własnym zakresie
- zachęcenie ludzi do korzystania z myjni samochodowych
- unikać nieznanych środków czyszczących
- rozdawanie ulotek informacyjnych na temat przyrody i skutków jej zanieczyszczania
- sadzenie drzew przy zbiornikach wodnych
- stosowanie bezściekowych technologii w produkcji -utylizacja wód kopalnianych oraz powtórne wtłaczanie tych wód do górotworu -zabezpieczanie hałd i wysypisk śmieci -oczyszczanie ścieków i unieszkodliwianie osadów ściekowych -zmniejszeniu ilości zużywanej wody
- oczyszczaniu jej w specjalnie budowanych oczyszczalniach
- zakładaniu filtrów na kominy fabryk
- zakładaniu katalizatorów w samochodach
- używaniu nawozów naturalnych
- używaniu detergentów z napisem biodetergenty
- nie wyrzucaniu odpadów do rzek i jezior
- nie używaniu środków chemicznych
- nie myciu samochodów nad zbiornikami wodnymi
- nie budowaniu szamb koło wód
- nie wylewaniu mydlin do wód
- nie używaniu środków silnie żrących
- ograniczeniu jazdy na pojazdach spalinowych
- nie wylewaniu ścieków do wód

Najwięcej pierwiastków w skorupie ziemskiej stanowią:
- tlen 45 %
- krzem 27 %
- glin 8,2 %
- żelazo 6,1 %

Surowce mineralne:
- energetyczne: ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel
- budowlane: skały, np.: wapienne, gipsowe, piasek
- chemiczne: rudy metali, sól kamienna, nawozy mineralne, skały wapienne
- metalurgiczne: rudy żelaza, miedzi, cynku i ołowiu
- zdobnicze: metale i kamienie szlachetne

Rozkład wapieni w wysokiej temperaturze, czyli z węglanu wapnia na wapno palone.
CaCO3 CaO CO

Wapno palone na węglan wapnia:
CaO Ca2 CaCO3
Gaszenie wapna palonego:
CaO H2O Ca(OH)2 ciepło

Wapno gaszone na węglan wapnia:
Ca(OH)2 CO2 CaCO3 H2O

Węglan wapnia na wodorowęglan wapnia:
CaCO3 CO2 H2O Ca(HCO3)2

Mętnienie wody wapiennej:
Ca(OH)2 CO2 CaCO3 H2O

Działanie na skały wapienne kwasem solnym:
CaCO3 2HCl CaCl2 H2CO3
lub
CaCO3 2HCl CaCl2 H2O CO2

Wapno gaszone z piaskiem i wodą tworzy zaprawę murarską.
Twardnienie zaprawy murarskiej (pod wpływem dwutlenku węgla)
Ca(OH)2 CO2 CaCO3 H2O

Porowatość zaprawie nadaje piasek
Ca(OH)2 SiO2 CaSiO3 H2O

Otrzymanie gipsu palonego:
2 (CaSO4 * 2H2O) (CaSO4)2 * H2O 3H2O

Twardnienie zaprawy gipsowej:
(CaSO4)2 * H2O 3H2O 2 (CaSO4 * 2H2O)

Krzemionka występuje w przyrodzie jako: kwarc, ametyst, cytryn, kryształ górski, jaspis, agat, kwarc dymny, tygrysie oko, chalcedon itp.
Właściwości krzemionki ? jest odporna na czynniki chemiczne oprócz kwasu HF (fluorowy) ? trawi się nim napisy na szkle
Zastosowania krzemionki ? w budownictwie, do produkcji szkła (soda Na2CO3, wapień CaCO3, krzemionka SiO2), im więcej kwarcu, tym odporniejsze szkło; (w krysztale tlenki ołowiu). Poniżej produkcja szkła:
Na2CO3 Na2O CO2
CaCO3 CaO CO2
Na2O oraz CaO reagują z krzemionką tworząc krzemiany

Metale występujące w stanie wolnym: złoto Au, srebro Ag, platyna Pt
W postaci rud, czyli w postaci związanej : tlenki i sole np. rudy żelaza ? hematyt Fe2O3, magnetyt Fe3O4, syderyt FeCO3.
Podobieństwa metali: stały stan skupienia (wyjątkiem jest rtęć – ciekły), metaliczny połysk, kowalność, ciągliwość, dobre przewodnictwo cieplne i elektryczne.
Różnice metali: twardość, temp. topnienia, gęstość, aktywność chemiczna.
Otrzymywanie metali polega na procesie redukcji i utleniania ich związków, należą do nich: hutnictwo, elektroliza, aluminotermia, wypieranie metali mniej aktywnych przez metale bardziej aktywne, np. CuCO4 Zn Cu0 ZnSO4
Otrzymanie metalu (Fe) z hematytu przez redukcję jego tlenku węglem.
2 Fe2O3 (utleniacz) 3 C (reduktor) 3 CO3 4 Fe
W procesie wielkopiecowym głównym reduktorem jest CO (czad) ? tlenek węgla.
Fe2O3 (utleniacz) 3 CO (reduktor) 3 CO2 2 Fe
W przypadku metali aktywnych należy zastosować silniejszy reduktor ? wodór ? H2
Bi2O3 (utleniacz) 3 H2 (reduktor) 2 Bi 3 H2O
Stopy metali: – brąz: cyna Sn i miedź Cu; – mosiądz: cynk Zn i miedź Cu; – stal: żelazo Fe i węgiel C; – aluminium: glin Al i domieszki.

Chemia zajmuje się opisem właściwości substancji i przemianami ładnych substancji w inne. Każda substancja ma szereg właściwości ( cech), które pozwalają na jej rozpoznanie i odróżnienie od innych substancji. Można się skupić na wielu dziedzinach chemii. Jedną taka z ważnych dziedzin są sole. Sole są substancjami najczęściej białymi, choć znane są także sole o różnych barwach np.: siarczan miedzi (II) jest niebieski, jodek ołowiu (II) jest żółty, siarczan miedzi (II) jest czarny. Rozpuszczalność soli w wodzie jest bardzo zróżnicowana. Niektóre rozpuszczają się tak dobrze, że rozpuszczalność ma kilkadziesiąt i więcej gramów na 100g. wody. Są taż praktycznie nierozpuszczalne w wodzie np. : węglan wapnia Ca CO3 i chlorek srebra AgCl. Niektóre sole ulegają rozkładowi pod działaniem światła. Reakcje wywołane przez światło nazywają się reakcjami fotochemicznymi. Dzięki reakcjom fotochemicznym rozwinęły się duże dziedziny sztuki: fotografia i film. Właściwości chemiczne soli są bardzo zróżnicowane. Nie istnieje reakcja, której ulegałyby wszystkie sole. Sole mogą rozkładać się pod wpływem rożnych czynników np.: ogrzewania( rozkład termiczny) i naświetlania (rozkład fotochemiczny) .Możliwość przebiegu tych reakcji zależy od rodzajów soli.
Ważnym elementem soli są jej właściwości .W odróżnieniu od wodorotlenków i kwasów, które w przyrodzie praktycznie nie występują, sole są niezwykle rozpowszechnione. Skorupa ziemska składa się z soli i tlenków. Wiele soli stanowi kopaliny, czyli surowce wydobywane z Ziemi metodami górniczymi. Chlorek sodu-sól kuchenna kamienna jest w Polsce wydobywana w okolicy Wieliczki, Bochni i Inowrocławia . Sól kamienna zawiera niewiele ilości bromków i jodów sodu oraz potasu. Ważnym minerałem jest węglan wapnia CaC03. Do kopalin należą też różne azotany zwane saletrami , przede wszystkim saletra chilijska (sodowa) NaNO3, saletra indyjska (potasowa) KNO3 i saletra norweska (wapniowa) Ca (NO3)4 , a ponadto fosforan wapnia Ca3 (PO4)2, stanowiący główny składnik fosforytów, oraz siarczan wapnia CaCo4 czyli gipsu. Nazwa soli składa się z dwóch członów: nazwy metalu i nazwy jonu reszty kwasowej. Anion soli kwasu tlenowego ma końcówkę ?on , a anion soli kwasu beztlenowego ma końcówkę ?ek np.: -chlorek sodu- sól kwasu solnego H Cl
-siarczan (VI) wapnia- sól kwasu siarczonego (VI) H2SO4.

KWAS CHLOROWODOROWY
Wzór sumaryczny: HCl
Model cząsteczki:

Wzór strukturalny: H — Cl
Opis równania reakcji: H2 Cl2 = 2 HCl
1 cząsteczka chloru reaguje z jedna cząsteczką chloru, dając 2 cząsteczki chlorowodoru
HCl (g) — H2O — HCl (c)
Chlorowodór(gaz) kwas chlorowodorowy(ciecz) (kwas solny)

Kwas solny, kwas chlorowodorowy (HCl) – nieorganiczny związek chemiczny kwas beztlenowy, będącym roztworem chlorowodoru w wodzie. Czasami kwasem solnym nazywa się też roztwór chlorowodoru w innych rozpuszczalnikach polarnych np: w acetonie. Rozcieńczony kwas solny znajduje się w żołądku człowieka i ssaków – umożliwia trawienie białek. Nazwa “kwas solny” pochodzi od dawnej metody jego otrzymywania ze stężongo kwasu siarkowego i soli kamiennej (kwas z soli). Jest ona niepoprawna chemicznie, ale przyjęła się i jest bardzo często używana.
Właściwości
Stężony roztwór kwasu solnego jest bezbarwną, cięższą od wody, dymiącą, silnie żrącą cieczą.. Jest jednym z najsilniejszych popularnych kwasów nieorganiczych – znacznie silniejszym od kwasu siarkowego czy azotowego, nie ma on jednak własności utleniających i dlatego jego działanie żrące wydaje się pozornie słabsze od kwasów tlenowych. Mocniejsze od niego są tylko kwas chlorowy(VII), kwas bromowodorowy i kwas jodowodorowy, jednak w przypadku tych kwasów nie można uzyskać ich zbyt wysokich stężeń w wodzie.
Chlorowodór rozpuszcza się w wodzie w ilości maksymalnie 36,7% w temperaturze 20°C i dlatego nie można uzyskać bardziej stężonego kwasu solnego. Ze wzrostem temperatury maksymalne stężenie chlorowodoru w wodzie dość szybko maleje i dlatego stężony kwas solny wykazuje silną tendencję do uwalniania gazowego chlorowodoru. Tworzy się mgła kwasu solnego (małe kropelki kwasu solnego) wskutek reakcji chlorowodoru z parą wodną z powietrza, tzw. “dymienie”. Kwas solny o stężeniu poniżej 30% nie wykazuje już jednak tendencji do dymienia.
Wodny kwas solny jest bezbarwny. Roztwór chlorowodoru w acetonie i eterach posiada ostre, żółte zabarwienie.
Zastosowanie
Kwas solny służy jako odczynnik chemiczny w laboratorium. Jest jednym z najważniejszych kwasów w przemyśle. Wykorzystuje się go między innymi do oczyszczania powierzchni metali oraz ekstrakcji rud. Ponadto, wraz z kwasem azotowym tworzy wodę królewską – roztwór, który roztwarza nawet złoto. Znajduje tez zastosowanie w przemyśle włókienniczym, tworzyw sztucznych, sztucznych grabarstwie, cukrownictwie, cukrownictwie przemyśle farmaceutycznym, przy produkcji barwników.
Prekursor narkotyków
Kwas solny może być wykorzystywany jako prekursor do produkcji narkotyków, i w związku z tym obrót nim jest w Polsce ograniczony (Dz. U. z 2005 roku Nr 179 poz. 1485). Ze względu na szerokie zastosowania i relatywnie łatwą produkcję tej substancji, przepisy te są jednak często ignorowane lub omijane. Tam, gdzie są egzekwowane, stanowią bardzo poważne utrudnienie dla chemików-amatorów.

HISTORIA
Pierwsze ośrodki szklarskie powstały prawdopodobnie w Babilonii i Egipcie prawie 3 000 lat p.n.e. W czasach nowożytnych rozkwit produkcji szkła wiązał się z założeniem hut szkła we Włoszech i na wyspie Murano obejmującej pięć wysp w Lagunie Weneckiej. Rozpoczęto w nich produkcję luster. W Polsce pierwsze wyroby ze szkła odkryto na przełomie X/XI wieku.
Przemysł szklarski na całym świecie zaczął się szybko rozwijać w XX wieku. Wtedy też skonstruowano pierwszą maszynę do automatycznej produkcji opakowań szklanych.
W dzisiejszych czasach do krajów o bardzo wysoko rozwiniętym przemyśle szklarskim należą: USA, Japonia, Rosja, Niemcy, Francja i Wlk. Brytania.
W Polsce wyroby te produkowane są głównie w hutach w Sandomierzu, Piotrkowie Trybunalskim, Krośnie, Wałbrzychu i Szklarskiej Porębie.

HUTY SZKŁA
Obecnie szkło produkuje się w hutach szkła.
Huty szkła to zakłady wytapiające i wytwarzające produkty szklane. Surowce szklarskie po odważeniu i zmieszaniu zasypuje się do pieców szklarskich ogrzanych do temperatury kilku tysięcy stopni Celsjusza i wytapia się masę szklarską. Z tej masy natomiast formuje się odpowiednie wyroby przez prasowanie, ciągnienie, walcowanie, wydmuchiwanie lub wytłaczanie w formach. Po kilku tygodniach stygnięcia i twardnienia, szkło nadaje się do użytku.

BARWA
Barwę szkłu nadają różne składniki.
Po dodaniu manganu(Mn) i niklu(Ni) szkło zabarwi się na fioletowo natomiast po dodaniu żelaza(Fe) i chromu(Cr) na zielono.
Naukowcy opracowali jeszcze wiele innych kombinacji łączenia pierwiastków do otrzymywania różnych kolorów szkła. Dla otrzymania jeszcze większej ilości odcieni szkła dodaje się też bieli cynkowej (ZnO), substancji barwiących oraz odbarwiających. W ten właśnie sposób możemy otrzymać każdy kolor, który jest nam potrzebny.
Dodanie glinu i boru powoduje natomiast wzrost odporności mechanicznej i termicznej szkła, a gdy dodamy tlenku ołowiu, w szkle zmieni się współczynnik załamania światła.
Tak więc dla uzyskania specjalnego rodzaju szkła, wystarczy dodać do niego odpowiednie składniki.

ZASTOSOWANIE SZKŁA
Szkło dzięki swoim cechom znajduje zastosowanie we wszystkich dziedzinach życia.
Jest ono stosowane jako:
optyczne – pryzmaty, soczewki czyli specjalnie uformowane kawałki szkła
okienne – szyby okienne
laboratoryjne – sprzęt laboratoryjny
budowlane – wata szklana, płyty wykładzinowe, izolacja cieplna (szkło piankowe)
stołowe – szklanki, kieliszki, wazony, talerze, ozdobne dzbanki
elektrotechniczne – żarówki, izolatory
butelkowe – butelki
na opakowania – słoiki i inne szklane opakowania, przydatne w różnych dziedzinach życia
Tworzywa sztuczne wzmacnia się włóknami ze szkła. Powstaje wtedy materiał zwany kompozytem, stosowany do budowy karoserii samochodowych.
Materiały ceramiczne są odporne na wysokie temperatury. Płytki ceramiczne chronią wnętrze statku kosmicznego przed nagrzaniem podczas wchodzenia w atmosferę.

RODZAJE SZKŁA
Szkło bezpieczne jest to rodzaj specjalnego szkła, które w wyniku hartowania po rozbiciu rozpada się na małe kawałki o zaokrąglonych, nie kaleczących krawędziach.
Jednym z rodzajów tego szkła jest szkło zbrojone. Jest ono walcowane z wtopioną siatką metalową, co zapobiega rozpryskiwaniu się szkła przy pęknięciu. Szkło to jest głównie stosowane w budownictwie i motoryzacji (szyby samochodowe)

Szkło wodne jest to syropowatej gęstości ciecz będąca wodnym roztworem krzemianu sodu lub potasu. Stosowane jest do ochrony przeciwogniowej tkanin, papy, drewna i do wyrobów kitów i farb ogniochronnych.

Szkło ołowiowe jest łatwo topliwe i ma duży współczynnik załamywania światła. Z tego powodu służy do wyrobu kryształów i soczewek.

Szkło potasowe składa się głównie z K2O(tlenku potasu), CaO(tlenku wapnia) i SiO2(tlenku krzemu). Jest to szkło trudno topliwe, więc znalazło sobie zastosowanie w laboratoriach chemicznych. Jest ono niezastąpione, gdyż nawet na lekcjach chemii często ogrzewamy probówki do wysokich temperatur. Zwykłe szkło w tych warunkach odkształciłoby się i niemożliwe byłoby przeprowadzania doświadczeń laboratoryjnych.

Szkło sodowe ma natomiast niską temperaturę topnienia. Składa się głównie z tlenku: sodu, wapnia i krzemu. Ma bardzo duże zastosowanie w życiu codziennym. Z pewnością sami nie zdajemy sobie sprawy, jak często się z nim spotykamy. Szkło to służy do wyrobu sprzętów codziennego użytku takich jak: szklanki, naczynia i szyby okienne. Również stosujemy je do produkcji opakowań szklanych; butelek i słoików.

Szkło kwarcowe składa się głównie z tlenku krzemu. Jest trudno topliwe. Ma dużą odporność na zmiany temperatury. Cechuje je też dobra przepuszczalność promieni widzialnych. Szkło kwarcowe znalazło sobie zastosowanie w produkcji naczyń laboratoryjnych i elementów aparatury optycznej. Jednak głównie służy do produkcji lamp kwarcowych.
Szkło artystyczne kształtuje się na gorąco z masy płynnej. Wyroby szklane dekoruje się emaliami i złoceniem, szlifowaniem, grawerowaniem, punktowaniem i rysowaniem diamentem. Można też trawić powierzchnię kwasem i matować piaskiem. Współcześnie w wytwarzaniu szkła artystycznego wykorzystuje się przede wszystkim możliwości, które oferuje sam materiał.
Kształtowanie szkła ciekłego daje w efekcie nowe, bogate formy przedmiotów. Produkcja ta może odbywać się automatycznie przy użyciu maszyn lub własnoręcznie.
Przedmioty wykonane przez artystę rzeźbiarza mogą stać się dziełem sztuki. Istnieje już nawet Muzeum Szkła Artystycznego w Murano; mieście, w którym przed wiekami zaczęto produkować szkło.

Talk ? minerał z gromady krzemianów. Należy do grupy minerałów pospolitych. Ma on wzór Mg3(OH)2Si4O10 – hydroksykrzemian magnezu. Zazwyczaj jest on biały, czasem bezbarwny, zielonkawy lub szary. Ma doskonałą łupliwość, białą rysę i nierówny przełam. Kryształy spotykane są niezmiernie rzadko. Jest stosowany w przemyśle kosmetycznym (do wytwarzania pudru, dodatek do mydeł), w przemyśle farmaceutycznym (maści, puder), gumowym i papierniczym (jako masy wypełniające). Talk to ważny nośnik magnezu używany jako spoiwo w produkcji ceramiki cordierytowej, oraz do prodykcji rzeźb, galanterii i materiałów ognioodpornych.
Gips ma wzór CaSO4×2H2O ? uwodniony siarczan (VI) wapnia. Ma doskonałą łupliwość, białą rysę i muszlowy przełam. Może być bezbarwny, biały, szary, różowy, lub miodowożółty. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym, igiełkowym. Niektóre z nich charakteryzują się podłużnym prążkowaniem. Występuje w skupieniach zbitych , ziarnistych. W klimatach suchych i gorących gips występuje w formie wykwitów; szczególną formą są tzw. róże pustyni. Jest on powszechnie stosowany w budownictwie m in. jako materiał wiążący, używany jako surowiec rzeźbiarski. Wykorzystywany jest także w modelarstwie, stomatologii i chirurgii.
Kalcyt to węglan wapnia o wzorze CaCO3. Ma podobnie jak gips doskonałą łupliwość, białą rysę i muszlowy przełam. Kalcyt stosowany jest w
?przemyśle budowlanym – do produkcji wapna i cementu
?przemyśle metalurgicznymm ? jako topnik
?rolnictwie ? jako nawóz
?przemyśle optycznym ? do produkcji pryzmatów polaryzacyjnych (nikoli)
?przemyśle ceramicznym
?przemyśle szklarskim
?zdobnictwie ? jako kamień dekoracyjny i ozdobny.

Fluoryt (fluorek wapnia) CaF2 ma łupliwość rysę i przełam taki sam jak gips i kalcyt. W czystej formie jest bezbarwny; w przyrodzie jest zabarwiony na najróżniejsze kolory – od żółtego, różowego, zielonego i niebieskiego aż po czarny. jest stosowany w przemyśle szklarskim, ceramicznym, chemicznym, optycznym (produkcja soczewek) i metalurgicznym. Sł?ży jako materiał rzeżbiarski, kamień jubilerski lub ozdobny.
Apatyt (Ca5X(PO4)3 gdzie X = F, Cl, OH) ma wyraźną łupliwość, białą rysę i nierówny przełam. Jest kruchy, przezroczysty, wykazuje fluorescencję o bardzo różnych barwach
Ortoklaz ma wzór K[AlSi3O8], a łupliwość, rysę i przełam taki jak gips. Jest kruchy, zwykle przezroczysty. Wywołują ją uporządkowane, drobne, wrostki albitu. Takie skalenie nazywa się kamieniami księżycowymi. Niektóre odmiany wykazują efekt kociego oka. Jest ważnym surowcem w przemyśle szklarskim do produkcji szkła i porcelany. Służy też do wyrobu emalii i produkcji środków czyszczących.
Kwarc (SiO2) ma trudną do uzyskania białą rysę i przełam muszlowy, nie jest łupliwy. Może być bezbarwny, biały, szary, odcienie barwy żółtej. Kwarc jest materiałem bardzo pospolitym, posiada bardzo wiele odmian, m.in. ametyst, cytryn, agat, onyks, plazma. Stosuje się go przy produkcji materiałów ściernych, w przemyśle ceramicznym, szklarskim, budowlanym, sprzęcie medycznym i naukowym, w optyce, elektronice, jubilerstwie i przy produkcji pasty do zębów.
Topaz to Al2F2SiO4 – zasadowy fluorokrzemian glinu. Łupliwość, rysa i przełam jak gips i kalcyt. Jest kruchy i charakteryzuje się ogromnym bogactwem barw. To bardzo twardy, ciężki i rzadko spotykany minerał. Jest stosowany przy prodykcji materiałów ogniotrwałych i w jubilerstwie. Topaz w Biblii est wymieniany jako jeden z kamieni pektorału Aarona. W Apokalipsie Św. Jana stanowi ozdobę dziewiątej wartstwy fundamentu niebieskiego Jeruzalem.
Korund Al2O3 ma muszlowy przełam i nie jest łupliwy. Nie rozpuszcza się on w kwasach. Barwa korundu zależy od domieszek chemicznych. Bardzo małe domieszki chromu zabarwiają korund na czerwono, tytanu – na niebiesko, żelaza – na żółto i brunatno aż do barwy czarnej. Ma szlachetne odmiany, takie jak szafir, szmaragd, rubin. Bardzo cenny kamień, używany od dawna do zdobienia pierścieni, brosz, wisiorków i innych ozdób.
Diament, czyli po prostu C ma łupliwość, przełam i rysę podobną do kalcytu. Tworzy zazwyczaj niewielkie kryształy przyjmujące postać ośmiościanu, rzadziej sześcianu. Ze względu na cechy zewnętrzne wyróżnia się kilka typów diamentów: bort, ballas, Lonsdaleit i Karbonado. Jest stosowany przy produkcji materiałów ściernych i narzędzi tnących i skrawających, jako elementy w aparaturze naukowej i medycznej i jubilerstwie. Uważany jest za najcenniejszy minerał. Najcenniejsze diamenty w Polsce znajdują się na Wawelu i Jasnej Górze.
Skala twardości Mohsa podaje tylko następstwo twardości, a więc szereg minerałów rysujących kolejno wszystkie poprzednie. W praktyce cała skala Mohsa jest rzadko stosowana, a twardość określa się pośrednio. Twardość jest cechą charakterystyczną i stałą dla danego minerału. W wypadku wielu kryształów mieszanych, zwłaszcza glinokrzemianowych, może się ona zmieniać w pewnych, ściśle określonych dla danego minerału granicach. Istnieją też minerały, w których twardość jest cechą kierunkową, np. dysten. Twardość określamy badając minerał w stanie świeżym, nie zmienionym w wyniku późniejszych procesów, np. wietrzeniowych.