KAŻDY STAN KWANTOWY ELEKTRONU MOŻNA OPISAĆ ZA POMOCĄ tzw. LICZB KWANTOWYCH

ENERGIĘ ELEKTRONU OKREŚLA GŁÓWNA LICZBA KWANTOWA OZNACZONA SYMBOLEM n

n = 1, 2, 3, ? ?

WSZYSTKIE STANY KWANTOWE O IDENTYCZNEJ WARTOŚCI GŁÓWNEJ LICZBY KWANTOWEJ TWORZĄ ZBIÓR, KTÓRY NAZYWAMY POWŁOKĄ ELEKTRONOWĄ.
Zgodnie z Zakazem Pauliego:

W ATOMIE NIE MOGĄ ZNAJDOWAĆ SIĘ DWA ELEKTRONY O IDENTYCZNYM STANIE KWANTOWYM
Dlatego rozróżnieniu stanów energetycznych elektronów znajdujących się w tej samej powłoce służy ORBITALNA LICZBA KWANTOWA l

Może ona przyjmować wartości:

0 ? l ? ( n ? 1 )
Np.: dla n=4 l = 0, l = 1, l = 2, l = 3

WSZYSTKIE STANY KWANTOWE O TEJ SAMEJ WARTOŚCI GŁÓWNEJ I TEJ SAMEJ WARTOŚCI ORBITALNEJ LICZBY KWANTOWEJ TWORZĄ W RAMACH DANEJ POWŁOKI ZBIÓR, ZWANY PODPOWŁOKĄ ELEKTRONOWĄ.

KAŻDEJ PODPOWŁOCE PRZYPISANO SYMBOL LITEROWY W ZALEŻNOŚCI OD ORBITALNEJ LICZBY KWANTOWEJ l.

LICZBA STANÓW KWANTOWYCH W POSZCZEGÓLNYCH PODPOWŁOKACH JEST STAŁA I NIEZALEŻNIE OD WARTOŚCI GŁÓWNEJ LICZBY KWANTOWEJ WYNOSI

4l 2

STAN PODSTAWOWY ELEKTRONU W ATOMIE WODORU OPISUJĄ LICZBY KWANTOWE O NAJNIŻSZYCH WARTOŚCIACH:

n = 1 i l = 0

Liczba l

0
1
2
3

Symbol podpowłoki

s
p
d
f

Maks. Liczba elektronów w podpowłoce

2
6
10
14

p.: W drugiej powłoce elektronowej (n = 2, l = 0 i l = 1) są dwie podpowłoki:

- podpowłoka s, której odpowiada jeden orbital o symbolu 2s

- podpowłoka p obejmująca trzy orbitale: 2 px, 2 py, 2 p

W OBRĘBIE KAŻDEJ POWŁOKI WARTOŚĆ ENERGII ROŚNIE W KOLEJNOŚCI:

s < p < d < f

KSZTAŁTY

Nr powłoki

Symbol

powłoki

Symbole

podpowłok

Liczba orbitali

w podpowłokach

1
K
s
1
-
-
-
2
L
s, p
1
3
-
-
3
M
s, p, d
1
3
5
-
4
N

s, p, d, f

1
3
5
7

ELEKTRONY O PRZECIWNEJ ORIENTACJI SPINU W PRZESTRZENI NAZYWAMY SPAROWANYMI

ROZMIESZCZENIE ELEKTRONÓW W POWŁOKACH I PODPOWŁOKACH ATOMU NAZYWAMY KONFIGURACJĄ ELEKTRONOWĄ

Numer powłoki -> nlx liczba elektronów w powłoce

l- symbol podpowłoki

np.: 2He 1s2

3Li 1s22s1

PODSTAWĄ KLASYFIKACJI PIERWIASTKÓW WE WSPÓŁCZESNYM UKŁADZIE OKRESOWYM JEST BUDOWA ICH ATOMÓW, A LICZBĘ PORZĄDKOWĄ PIERWIASTKA W UKŁADZIE WYZNACZA LICZBA ATOMOWA.

OKRES TO PIERWIASTKI UPORZĄDKOWANE WEDŁUG ROSNĄCEJ LICZBY PORZĄDKOWEJ. ICH ATOMY MAJA TĘ SAMĄ LICZBĘ POWŁOK A ICH WŁAŚCIWOŚCI ZMIENIAJĄ SIĘ OD METALICZNYCH DO NIEMETALICZNYCH

GRUPA PIERWIASTKI UPORZĄDKOWANE SĄ WEDŁUG WZRASTAJĄCYCH MAS ATOMOWYCH. MAJĄ TE SAME LICZBY ELEKTRONÓW WALENCYJNYCH I ZBLIŻONE WŁAŚCIWOŚCI.

Opis termometru cieczowego:
Termometr cieczowy składa się z pojemniczka na ciecz połączonego z bardzo cienką rurką tzw. kapilarą oraz skali(dzięki której możemy odczytać ile wynosi temperatura, którą mierzyliśmy). Niewypełniona cieczą część kapilary jest opróżniona z gazów i zatopiona od góry, aby ciecz z termometru nie wyparowała, albo się nie wylała. Podczas ogrzania słupek cieczy w rurce termometru podnosi się, a po ochłonięciu opada. W budowie tego typu termometrów wykorzystano rozszerzalność cieczy.
Dwa główne rodzaje termometrów cieczowych to:
termometr rtęciowy – wykonany ze szkła.? Szklany zbiorniczek wypełniony jest rtęcią. Gdy temperatura rośnie rtęć rozszerza się i przesuwa coraz dalej w kapilarze. Za pomocą termometrów rtęciowych nie można mierzyć temperatur niższych niż -39°C , ponieważ rtęć krzepnie w tej temperaturze. Większość z nich pokrywa zakres temperatur od 0 do 100°C.
termometr alkoholowy – od termometru rtęciowego różni się? tylko tym, że w zbiorniku znajduje się alkohol, a najniższa temperatura jaką możemy zmierzyć to 115°C (krzepnięcia alkoholu).
Termometr rtęciowy, lekarski:
Rozszerzalność temperaturowa wody
Woda zachowuje się w niezwykły sposób. W przeciwieństwie do innych cieczy jej objętość od 0°C do 4°C maleje, a od 4°C do 100°C rośnie. To anomalne zachowanie wody związane jest z faktem, że w wodzie ciekłej w temperaturze nieco powyżej 0°C istnieją resztki luźnej struktury lodu. Wzrost temperatury niszczy tę strukturę, pozwalając na gęstsze upakowanie cząsteczek, a więc objętość wody maleje. Woda zbudowana jest z cząsteczek o wiązaniu częściowo jonowym. Tlen ma nadmiar ładunku ujemnego, a wodory – dodatniego. Cząsteczka wody ma nie znikający moment dipolowy, z którym związana jest bardzo duża statyczna przenikalność dielektryczna . Cząsteczki wody oddziałują elektrostatyczne. Na skutek tych oddziaływań struktura heksagonalnego lodu jest dość “luźna”. Energetycznie korzystne jest takie ustawienie, aby naładowane dodatnio “końce” jednych cząsteczek były blisko naładowanych ujemnie “końców” innych cząsteczek. W procesie topnienia struktura ta jest niszczona, cząsteczki znajdują się bliżej siebie, co jednak jest energetycznie mniej korzystne. Dlatego dostarczenie ciepła do lodu zwiększa energię układu, ale zmniejsza jego objętość.
Oznacza to, że w temperaturze 4°C woda ma najmniejszą objętość, czyli ma wtedy największą gęstość. Woda o tej temperaturze opada na dno jeziora lub innego zbiornika wodnego. Dzięki temu jeżeli nawet powierzchnia jeziora pokryta jest lodem, to na jego dnie woda ma temperaturę 4°C, co pozwala rybom przeżyć ciężką i mroźną zimę.

1.Promieniotwórczość ? czym jest?

Promieniotwórczość jest to samorzutna przemiana jader atomów jednego rodzaju w jadra innego rodzaju połączona z wysyłaniem promieniowania jądrowego (alfa, beta, gamma).
Skutki działania promieniowania jądrowego na organizmy żywe zależą od dawki pochłoniętej przez organizm.
Promieniowanie gamma jest najbardziej niebezpieczne dla żywych organizmów. Dzięki swojemu charakterowi falowemu może przenikać poprzez różne przeszkody. Osłona przeciw niemu może być np. gruba ściana ołowiu. Z kolei przed promieniowaniem alfa można sie ochronić kartka papieru, a przed beta np. gruba deska.
Wyróżnia sie promieniotwórczość naturalną (naturalne szeregi promieniotwórcze) występującą w przyrodzie oraz promieniotwórczość sztuczna uzyskana wskutek sztucznie wywołanej reakcji jądrowej.

2. Pozytywne zastosowanie promieniotwórczości

a) zastosowanie reaktorów jądrowych jako źródła napędu statków i okrętów

Jest to korzystne ze względu na długość przebywania pod powierzchnia wody- mogą one być zanurzeniu przez czas praktycznie nieokreślony oraz osiągać znacznie większe rozmiary od tych napędzanych tradycyjnie. Takie źródła napędu znajdziemy nie tylko u okrętów wojskowych(takich jak np. lotniskowiec Enterprise), ale również u statków, np. lodołamaczy. Mimo wielu korzyści takie rozwiązanie może stanowić zagrożenie dla środowiska- w przypadku zatopienia takiego obiektu pływającego.

b) reaktory jądrowe wykorzystuje się w elektrowniach jądrowych do produkcji energii.

Elektrownie takie wytwarzają tanią i czystą energię. Wbrew pozorom ilość emitowanych przez nie izotopów promieniotwórczych jest znacznie mniejsza od ilości emitowanej przez elektrownie węglowe, które dodatkowo dostarczają do atmosfery m.in. miliony ton SO2. Jedynym minusem elektrowni jądrowych jest fakt wytwarzania odpadów promieniotwórczych, których dziś człowiek nie potrafi zniszczyć. Przechowywane są one więc w pojemnikach stalowych, prasuje się je z materiałami żywicznym i umieszcza na przykład w nieczynnych kopalniach lub specjalnych podziemnych składowiskach.

c)zastosowanie promieniotwórczości w medycynie

?Sztucznie otrzymane promieniotwórcze izotopy jodu stosuje się w diagnostyce i leczeniu chorób tarczycy.
?Rad 226 wykorzystywało się jako środek odmładzający w kremach oraz jako lek wzmacniający, ale po odkryciach szkodliwości zaniechano tego
?Promienie ?Roentgena? wykorzystuje sie do prześwietlania ciała ludzkiego
?Izotopy promieniotwórcze wykorzystuje się w uzdrowiskach do leczniczych kąpieli lub inhalacji

d)promieniotwórczość w archeologii i geologii

?Izotopy promieniotwórcze pozwalają określić wiek znalezisk. Dzięki badaniu zawartości radioaktywnego węgla-14 można wyznaczyć wiek znalezisk i wykopalisk. (Tak wyznaczono między innymi wiek Całunu Turyńskiego. )
?Badania oparte na rozpadzie uranu i toru oraz rubidu-37 i potasu-19 pozwalają określić wiek skał i minerałów.
?Za pomocą nuklidów promieniotwórczych możemy określić też lokalizacje kopalin.

e) Pierwiastek promieniotwórczy tor stosuje się w koszulkach lamp gazowych, ponieważ w wysokiej temperaturze daje jasne światło. Koszulki są więc lekko promieniotwórcze.

f) technika

? Izotopy promieniotwórcze stosuje się w precyzyjnych badaniach grubości materiałów, do wykrywania wad materiałowych. Wykrywają cieki wodne, podziemne strumyki itp.
?Umieszczane są w czujnikach dymu i innych urządzeniach elektrycznych
?Wykorzystanie przy sterylizacji żywności, opakowań, sprzętu medycznego

g) Naukowcy mogli wykryć rad dzięki temu, że emitowane przezeń promieniowanie wywoływało świecenie określonych materiałów. Zjawisko to wykorzystano np. w zegarach ściennych i zegarkach, malując wskazówki zegara mieszanina radu z materiałem fluorescencyjnym, tak, że świeciły one w ciemności.

h) Nuklidy promieniotwórcze są stosowane do wywoływania mutacji u roślin i zwierząt, dzięki której eliminuje się cechy szkodliwe i produkuje odmiany uszlachetnione.

i) Promieniowanie gamma stosowane jest do higienizacji i przedłużenia trwałości żywności, która staje się przez to promieniotwórcza, a jej konsumenci nie są narażeni na żadne promieniowanie.

3. Negatywne zastosowanie promieniotwórczości

a) pierwiastki promieniotwórcze wykorzystuje się do produkcji bomb jądrowych (atomowych), są one niemalże najniebezpieczniejszą bronią.

b) promieniowanie może być śmiertelnie niebezpieczne. Jasno widać to na przykładzie wybuchu z 1986 roku w Czarnobylu. Napromieniowane spowodowało śmierć oraz zmiany genetyczne u wielu osób, w tym nienarodzonych dzieci.

c) na skutek skażenia napromieniowaniem zachodzą niekorzystne zmiany w środowisku. Wymierają rzadkie gatunki zwierząt, zostają skażone wody gruntowe, zatrute powietrze.

4. Podsumowanie

Mimo, wieli korzyści z odkrycia i wprowadzenia promieniotwórczości do życia, skutki nadużywania tej własności mogą być tragiczne. Ciężko znaleźć realną granicę, kiedy należy się zatrzymać. Promieniotwórczość ma swoje blaski i cienie. Z czasem negatywne skutki mogą swym zagrożeniem przyćmić cały blask i pożyteczność.

Źródła :
1.http://google.pl
2.http://wikipedia.pl
3.http://nojasne.pl

SZKŁO to substancja, o właściwościach mechanicznych zbliżonych do ciała stałego, powstałego w wyniku przechłodzenia stopionych surowców, głównie minerałów i innych surowców nieorganicznych. Z prostych składników, takich jak: czysty piasek kwarcowy – SiO2, soda – Na2CO3 i wapień – CaCO3, można otrzymać szkło.

Brak uporządkowanej struktury w przestrzeni zbliża szkło do cieczy, natomiast sztywność i kruchość do ciał stałych. W życiu codziennym termin szkło kojarzy nam się z szybami okiennymi. Jest to dowód na to, że szkło dobrze przepuszcza promienie widzialne (ok.90%).

rodzaje

Szkło float:szkło takie ma odcień lekko zielony.
Zastosowanie:
* zabudowy szklane, drzwi całoszklane, drzwi przesuwne, ściany, kabiny prysznicowe
Szkło trawione (decormat, satinato): Charakteryzuje się trwałą i jednolitą powierzchnią matową, W kolorze białym, brązowym, zielonym, niebieskim.
Zastosowanie:
* zabudowy szklane, drzwi całoszklane, drzwi przesuwne, ściany, kabiny prysznicowe
Szkło antisol:niebieski, zielony i czarny.
Zastosowanie:
* zabudowy szklane, drzwi całoszklane, drzwi przesuwne, ściany, kabiny prysznicowe
Szkło ornamentowe:w kolorze bezbarwnym, brązowym, innych.
Zastosowanie:
* elementy dekoracyjne w meblach
Szkło piaskowane:
Zastosowanie:
* drzwi całoszklane, drzwi przesuwne, ścianki, przeszklenia, zabudowy szklane, kabiny prysznicowe
Szkło hartowane – szkło, które powstaje w procesie nagrzewania (do temperatury około 700 stopni C)
Zastosowanie:
* ścianki działowe, drzwi szklane, przeszklenia, kabiny prysznicowe.
Szkło klejone – powstaje w wyniku połączenia jednej lub kilku tafli szkła.
Zastosowanie:
* ścianki, przeszklenia, panele, blaty, lady, półki.
Szkło lodowe (tłuczone) – ma postać tafli szklanej, która na pierwszy rzut oka różni się od zwykłego szkła budowlanego tym, że jej struktura została rozbita wewnątrz przy zachowaniu gładkiej i nienaruszonej powierzchni.
Zastosowanie:
* ściany działowe i prysznicowe
Szkło diamant (białe) – całkowicie przezroczyste szkło float o obniżonej zawartości żelaza.
Zastosowanie:
* ścianki, drzwi całoszklane, drzwi przesuwne, kabiny prysznicow
Lustra? odbijająca warstwa srebrna zabezpieczona jest odpowiednimi lakierami przed działaniem wilgoci.

własciwosci

# Substancja bezpostaciowa, tzn. nie ma uporządkowanej budowy wewnętrznej
# Nie posiada stałej temperatury topnienia
# materiał izotropowy
# słaby przewodnik dla elektryczności
# materiał o dużej odporności chemicznej (nie jest odporny na działanie kwasu fluorowodorowego)

1.Trzy stany skupienia cieczy.
2. Zmiany cieplne zachodzące miedzy trzema stanami skupienia:
a) topnienie
b) krzepnięcie
c) parowanie
d) wrzenie
e) skraplanie
f) sublimacja
g) resublimacja
3. Prawa rządzące przemianami cieplnymi
4. Co się dzieje z ciepłem w poszczególnych przemianach?
5. Na czym polega wyjątkowa rozszerzalność wody?

Ad.1 Trzy stany skupienia cieczy.

Wyróżniamy trzy podstawowe stany skupiania: Stały, ciekły i gazowy.

a)ciało stałe ? ciało wyróżniające się uporządkowanym układem atomów (cząsteczek), które tworzą stałą strukturę zwaną ?siecią krystaliczną?. Do ciał stałych zaliczamy lód, węgiel, drewno, sól i cukier. Kawałek ciała stałego można zginać lub rozciągać, jednak nie może ono zbytnio zmienić swej postaci. Ciała stałe mają swój określony kształt.

b)ciecz ? ciało o określonej objętości, lecz bez określonej postaci (wskutek braku sprężystości). W odróżnieniu od gazów cząsteczki cieczy silnie oddziaływają wzajemnie.

c)gaz ? ciało lotne w temperaturze wyższej od temperatury krytycznej. Nie ma własnego kształtu i objętości (przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje)

Ad.2 Zmiany cieplne zachodzące miedzy trzema stanami skupienia:
a)topnienie – przemiana fazowa, polegająca na przejściu substancji ze stanu stałego w stan ciekły. Przy zjawisku topnienia należy pamiętać o odwracalności zjawisk w przyrodzie i łączyć je ze zjawiskiem krzepnięcia. Oznaczana eksperymentalnie temperatura topnienia nie zawsze jednak odpowiada ściśle temperaturze krzepnięcia. Wynika to m.in. z wpływu zanieczyszczeń, szybkości schładzania/ogrzewania, problemów z krystalizacją oraz ze zjawisk powierzchniowych i międzyfazowych. Dla każdego idealnie czystego pierwiastka i większości związków chemicznych, przy określonym ciśnieniu można wyznaczyć jedną, ściśle określoną temperaturę topnienia, która zarazem jest też jej temperaturą krzepnięcia. Pomiary takie wykonuje się na bardzo małych próbkach i przy jak najwolniejszym tempie zmiany temperatury. Niektóre związki chemiczne nie topią się w ogóle, gdyż rozkładają się przed osiągnięciem temperatury topnienia. W przypadku mieszanin związków chemicznych i związków o bardzo wysokich masach cząsteczkowych (polimery, bipolimery), wyznaczanie jednej temperatury topnienia jest niewykonalne, gdyż proces ten jest dla takich substancji bardzo złożony. W przypadku polimerów, kompozytów i stopów metali bardzo często zamiast mówić o temperaturze topnienia, mówi się raczej o zakresie temperatur mięknięcia. Z punktu widzenia termodynamiki topnienie jest przemianą fazową I rodzaju, co oznacza w praktyce, że nie może zachodzić bez wymiany ciepła. Procesy topnienia prowadzone pod stałym ciśnieniem mają zawsze charakter endotermiczny, co oznacza, że do ich zajścia konieczne jest dostarczenie z zewnątrz określonej porcji energii termicznej. Na co dzień można to zaobserwować wrzucając kostkę lodu do wody. Obliczając, jaka powinna być temperatura wody po całkowitym rozpuszczeniu lodu z samej tylko różnicy temperatur, masy i pojemności cieplnej obu substancji, uzyskuje się wynik wyższy niż rzeczywiście zmierzony o różnicę samego ciepła topnienia. Skuteczność chłodzenia wody przez lód nie wynika, zatem tylko z różnicy temperatur wody i lodu, lecz także z faktu endotermiczności procesu topnienia lodu.

b)Krzepnięcie – proces przechodzenia ciała ze stanu ciekłego w stan stały. Krzepnięcie wielu substancji zachodzi w określonej temperaturze zwanej temperaturą krzepnięcia (dla wody 0°C). W miejscu styku substancji w stanie stałym i stanie ciekłym w cieczy i w ciele stałym podczas krzepnięcia i topnienia jest taka sama temperatura zwana temperaturą topnienia. Temperatura topnienia jest podawana jako wielkość charakterystyczna dla wielu substancji. Temperatura topnienia (krzepnięcia) zależy nieznacznie od ciśnienia. Krzepnięciu towarzyszy wydzielanie ciepła co jest równoważne temu, że krzepnięcie przy stałym ciśnieniu wymaga odprowadzenia ciepła z krzepnącej substancji. Rozpoczęcie krzepnięcia jest uzależnione od obecności w cieczy zarodków krystalizacji lub zanieczyszczeń, na których rozpoczyna się proces tworzenia kryształów- ich brak prowadzi do wystąpienia cieczy o temperaturze niższej niż temperatura krzepnięcia, ciecz taka zwana jest cieczą przechłodzoną. Krzepnięciu roztworów towarzyszy zwykle rozdzielenie na poszczególne składniki. Temperatura krzepnięcia roztworu zależy od stężenia roztworu. Temperatury w której rozpoczyna się krzepnięcie roztworu jest zazwyczaj niższa od temperatury krzepnięcia czystego rozpuszczalnika a dla mieszanin cieczy niższa od temperatur krzepnięcia cieczy składowych. Topnienie ciała zachodzi w stałej temperaturze, którą nazywamy temperaturą topnienia albo punktem topnienia ciała. Krzepnięcie także zachodzi w stałej temperaturze, zwanej temperaturą krzepnięcia. Dla tych samych ciał i w tych samych warunkach temperatura topnienia jest równa temperaturze krzepnięcia. Podczas topnienia cząsteczki ciała stałego oddalają się od siebie (zwiększa się zatem ich energia potencjalna.) Energia ta nie może się wziąć znikąd. Stąd wniosek, że aby stopić ciało, należy dostarczyć mu energię. Energia ta jest zużyta nie do zwiększenia temperatury ciała (o tym mówi ciepło właściwe), lecz do zmiany jego stanu skupienia. Jej ilość jest wprost proporcjonalna do masy substancji.
Ciepłem topnienia substancji nazywamy ilość energii (ciepła), które należy dostarczyć 1kg tej substancji, aby ją stopić (bez zmiany temperatury).

Ciepło topnienia oznaczamy literą ct.
Jego jednostką jest J / kg.

Z kolei podczas krzepnięcia ciału należy odebrać energię. Także w tym przypadku
efektem tego jest zmiana stanu skupienia substancji.
Ciepłem krzepnięcia substancji nazywamy ilość energii (ciepła), które należy odebrać
1kg tej substancji, aby całkowicie skrzepła (bez zamiany temperatury).

Ciepło krzepnięcia oznaczamy ct.
Jego jednostką także jest J / kg.

Dla tej samej substancji i w tych samych warunkach: ct = ck

c)Parowanie – proces zmiany stanu skupienia, przechodzenia z fazy ciekłej danej substancji w fazę gazową (parę) zachodzący z reguły na powierzchni cieczy. Może odbywać się w całym zakresie ciśnień i temperatur, w których mogą współistnieć z sobą obie fazy, ale nasila się w wysokiej temperaturze. Proces parowania jest szybszy również, gdy obniżymy ciśnienie zewnętrzne oraz gdy mamy do czynienia z przepływem gazu względem powierzchni cieczy. Parowanie zachodzi wtedy, gdy cząsteczka ma dostatecznie wysoką energię kinetyczną, by wykonać pracę przeciwko siłom przyciągania między cząsteczkami. Procesem odwrotnym do parowania jest skraplanie pary. Gdy ciśnienie pary nasyconej zrówna się z ciśnieniem otoczenia, wówczas proces parowania – zwany wówczas wrzeniem – zaczyna zachodzić również w całej objętości cieczy. Proces parowania z bezpośrednim przejściem pomiędzy fazą stała a parą nazywamy sublimacją. Przemiany fazowe związane z parowaniem i sublimacją opisuje równanie Clapeyrona.

d)Wrzenie? zjawisko przemiany cieczy w gaz (parę), podczas którego powstają i rosną pęcherzyki pary nasyconej w objętości, a nie tylko na powierzchni cieczy. Dlatego mówi się, że wrzenie, to parowanie całą objętością. Wrzenie wymaga dostarczania energii do wrzącego ciała dlatego jest to przejściem fazowym pierwszego rodzaju. Przy wrzeniu cieczy w naczyniu, w którym ścianki są powierzchniami grzejnymi, nierówności ścianek i zanieczyszczenia znajdujące się w cieczy stanowią zarodki na których powstają właściwe pęcherzyki pary. Przy występowaniu grawitacji powstające pęcherze z parą unoszą się ku górze i po wypłynięciu na powierzchnię cieczy pękają, a zawarta w nich para przechodzi do przestrzeni nad cieczą. Wrzenie jest możliwe przy odpowiednim ciśnieniu w każdej temperaturze, w której może istnieć ciecz, czyli między punktem potrójnym a punktem krytycznym. Przy danym ciśnieniu zewnętrznym wrzenie cieczy zachodzi w określonej temperaturze, zwanej temperaturą wrzenia. Wzrost ciśnienia zewnętrznego powoduje wzrost temperatury wrzenia gdyż ciśnienie pary musi się zrównać z ciśnieniem zewnętrznym, co wymaga podwyższenia temperatury. Przy ciśnieniu atmosferycznym woda wrze w temperaturze 100 °C. Ciśnienie w pęcherzyku pary jest większe od ciśnienia nad cieczą, wpływa na to ciśnienie hydrostatyczne cieczy oraz napięcie powierzchniowe cieczy. Napięcie powierzchniowe (?) wywołuje przyrost ciśnienia (?p) zależny od promienia (r) pęcherzyka (?p=2??/r). Istnienie (powstanie) pęcherzyka o danym promieniu jest możliwe pod warunkiem, że temperatura cieczy przekroczy temperaturę równowagi ciecz-gaz przy ciśnieniu w hipotetycznym pęcherzyku, dlatego temperatura we wrzącej cieczy i stykającym się z nią gazie nie jest jednakowa. Ciecz w pobliżu podgrzewanej ścianki ma temperaturę większą od temperatury wrzenia (dla wody w odległości 1mm od ścianki temperatura może być nawet o 10°C wyższa od temperatury wrzenia, a w odległości 1cm ? do 0,5°C). Wrzenie czystej cieczy w naczyniu o gładkich ściankach rozpoczyna się w wyższej temperaturze. Ciecz o temperaturze większej od temperatury wrzenia jest nazywana cieczą przegrzaną. Dodanie do niej zarodków powoduje powstanie pęcherzy pary. Zarodkami są też zjonizowane obszary cieczy, zjawisko to wykorzystano w komorze pęcherzykowej do obrazowania śladów cząsteczek jonizujących.

e)Skraplanie lub kondesacja – to zjawisko zmiany stanu skupienia, przejścia substancji z fazy gazowej w fazę ciekłą. Skraplanie może zachodzić przy odpowiednim ciśnieniu i w temperaturze niższej od temperatury krytycznej. Zestaw parametrów; ciśnienie i temperatura, dla których rozpoczyna się proces skraplania nazywany jest punktem rosy. Kondesacja wiąże się ze zmniejszeniem odległości miedzy cząsteczkami substancji. Spadek temperatury powoduje, że cząsteczki poruszają się wolniej. Siły oddziaływania między nimi wzrastają, aż do momentu uzyskania nowego stanu równowagi. Przy tym zachodzi wydzielanie energii w postaci ciepła. Cząsteczki tworzą zwartą masę, jednak nie powstają między nimi trwałe wiązania charakterystyczne dla ciał stałych. Proces skraplania zachodzi inaczej, gdy w gazie znajdują się zanieczyszczenia. Mogą one być zarodkami rodzących się kropel lub utrudniać powstawanie cieczy. Zależności fizyczne opisujące kondesację mają bardzo skomplikowane rozwiązania. Jeżeli jakieś zjawisko jest bardzo zależne od procesu skraplania, to niesamowicie trudno jest symulować jego przebieg. Problem ten utrudnia budowanie wiarygodnych prognoz pogody, w której procesy skraplania wody i tworzenia chmur odgrywają zasadniczą rolę.

f)Sublimacja to proces przejścia substancji ze stanu stałego w stan gazowy z pominięciem stanu ciekłego. Sublimacja jest rodzajem parowania i może zachodzić w całym zakresie temperatur i ciśnień, w których dana substancja może współistnieć w stanie stałym i gazowym (zazwyczaj jest to temperatura i ciśnienie niższe od punktu potrójnego, a w temperaturze niższej od temperatury topnienia i temperatury punktu potrójnego przy dowolnym ciśnieniu). Na szybkość sublimacji wpływa temperatura oraz różnica ciśnienia pary nasyconej i pary w otoczeniu fazy stałej. Szybkość sublimacji jest zazwyczaj niewielka ze względu na niską temperaturę i małą prężność pary nasyconej dla wielu substancji, dodatkowo szybkość sublimacji ograniczają zanieczyszczenia powierzchni fazy stałej. Sublimacja wody (lodu) występuje w przyrodzie, gdy zimne (o temperaturze niższej od 0?C) i suche powietrze przepływając nad wodą w stanie stałym (lodem, śniegiem, szronem) powoduje przechodzenie wody w stan gazowy. Dwutlenek ma ciśnienie punktu potrójnego większe od ciśnienia atmosferycznego, dlatego pozostawienie zestalonego dwutlenku węgla (suchy lód) na powietrzu powoduje jego sublimację (lód zanika a nie topi się).Kamfora jest substancją, która ma dużą szybkość sublimacji w temperaturze pokojowej, dlatego powstało powiedzenie ?Znikł jak kamfora?. Sublimację stosuje się w technice szeroko do oczyszczania substancji stałych, lub otrzymywania substancji w postaci drobnych kryształków (np. siarka sublimowana zwana kwiatem siarczanym). Zjawisko odwrotne do sublimacji to resublimacja.
g)Resublimacja ? bezpośrednie przechodzenie substancji z fazy gazowej (pary) w fazę stałą (przejście fazowe).Resublimacja jest procesem odwrotnym do sublimacji. W wyniku resublimacji wody (pary wodnej) powstaje śnieg i szron. Resublimacja, w połączeniu z sublimacją lub parowaniem, jest wykorzystywana do oczyszczania lub rozdzielania substancji, do otrzymywania substancji w postaci drobnych kryształków.

Ad.3 Prawa rządzące przemianami cieplnymi.
Stan skupienia występujących w przyrodzie ciał zależy od oddziaływań międzycząsteczkowych oraz od warunków zewnętrznych, zwłaszcza od temperatury i ciśnienia.

Ad.4 Co się dzieje z ciepłem w poszczególnych przemianach?
Przejścia fazowe pomiędzy stanem stałym i ciekłym (topnienie i krzepnięcia) zachodzą w stałej temperaturze. Ilość ciepła Q pobierana przy topnieniu jest wprost proporcjonalna do masy m topionego ciała i zależna od jego rodzaju.
Do stopienia o masie m należy dostarczyć energię (ciepło): Q= m L, gdzie L oznacza ciepło topnienia, czyli ilości energii niezbędnej do stopnienia jednostki masy.
Parowanie i skraplanie danej cieczy może zachodzić w każdej temperaturze, temperaturze podczas wrzenia temperatura cieczy pozostaje stała.
Aby odparować (skroplić) masę m należy dostarczyć (odprowadzić) energię: Q=mr, gdzie r oznacza ciepło parowania (skraplania).

Ad. 5 Na czym polega wyjątkowa rozszerzalność wody?
Rozszerzalność temperaturowa (cieplna, termiczna) ciał, to zjawisko polegające zwiększaniu objętości ciał fizycznych w miarę wzrostu temperatury i zmniejszanie ich na objętości w miarę jej obniżania. Wyjątek stanowi woda, która pod wpływem niskich temperatur zwiększa swą objętość. Zjawisko to nazywa się anormalnym rozszerzaniem.wody.
Ponad 97% światowych zasobów wody zgromadzone jest w oceanach, 2% uwięzione jest w czaszach lodowcowych i lodowcach. Wody podziemne to zaledwie 0,6%, rzeki i jeziora 0,2%, a para wodna zawarta w atmosferze, z części której powstają opady, stanowi tylko 0,001%. Koryta rzek i jeziora powstały właśnie wskutek anomalnej rozszerzalności temperaturowej wody. Woda, która znajdowała się w danym miejscu, zamarzła wskutek niskiej temperatury zwiększając swą objętość i tworząc koryta.
Rozszerzalność temperaturowa ciał jest bardzo ważna w życiu człowieka. Dzięki wiedzy o tym zjawisku naukowcy i inżynierowie mogą konstruować wiele pożytecznych przedmiotów, oraz chronić ludzi przed różnymi niebezpieczeństwami.
Wszyscy wiemy, że w zimie zamarzająca woda zwiększa swoją objętość i może spowodować np. awarię wodociągów. Pękniętą rurę trzeba wymienić, co wiąże się z pewnymi niewygodami dla mieszkańców i kosztami finansowymi. Istnieje kilka sposobów na zabezpieczenie się przed tym nieszczęściem. Po pierwsze rury powinny być położone na głębokości co najmniej 1,5m. Dobrze jest również rury zaizolować, zwłaszcza gdy z jakichś powodów rury są położone płycej. Natomiast, gdy rury są w nieogrzewanych pomieszczeniach lub wystają na zewnątrz jako np. krany do podlewania ogrodu, to powinno się zakręcić zawory i spuścić wodę. W ten sposób unikniemy awarii wodociągowych.
Pozytywną stroną rozszerzalności temperaturowej cieczy są termometry alkoholowe znajdujące się w naszych domach. Przy wzroście temperatury alkohol znajdujący się w zamkniętej rureczce podnosi się pokazując temperaturę na zaznaczonej skali. Natomiast gdy temperatura spada obniża się również poziom alkoholu. Dzięki temu wiemy jaka jest temperatura w pomieszczeniu lub na zewnątrz. Możemy się wtedy ubrać odpowiednio, nie narażając się na zmarznięcie czy przegrzanie.
Ciała stałe również podlegają temu zjawisku, a lekceważenie go może mieć bardzo przykre konsekwencje, włącznie z utratą życia. Takim przykładem są tory kolejowe, które mają specjalne przerwy dylatacyjne między szynami. Gdyby nie te przerwy, to szyny położone jedna za drugą i dokładnie dopasowane, podczas upałów wyginały by się, nie mogąc znaleźć sobie miejsca. Takie wygięte szyny mogą być przyczyną wykolejenia się pociągu, dlatego pozostawia się kilkucentymetrowe przerwy między nimi, które pozwalają metalowi rozszerzać się i kurczyć. Charakterystyczny stukot kół pociągu spowodowany jest tymi przerwami.
Zjawisko to ma również zastosowanie w czujnikach termicznych w urządzeniach elektrycznych, takich jak podgrzewacz wody (popularna terma ) termo wentylatory, piecyki elektryczne lub czajnik. Czujniki zapobiegają przegrzaniu, a w konsekwencji pożarom ,a nawet wybuchom, np. termy ogrzewającej wodę. Para wodna tworząca się w szczelnym bojlerze i nie mająca ujścia doprowadzić może do wybuchu i ruiny domu. Dobrze działający czujnik podgrzewa wodę do wybranej temperatury i wyłącza dopływ prądu zapobiegając ?zagotowaniu się? wody.
Zjawisko rozszerzalności temperaturowej gazów wykorzystana została przy konstruowaniu balonu na ogrzane powietrze. Pierwszy balon na ogrzane powietrze został zbudowany przez braci Josepha Michaela i Jacquesa Etienne?a Montgolfier w 1783 r. Powłoka balonu napełniona jest powietrzem, które ogrzewane jest palnikiem umieszczonym pod nią, najczęściej w gondoli. Ogrzane powietrze unosi balon w górę. Zmniejszanie lub zwiększanie płomienia pozwala sterować nim pilotowi.
Negatywnym przykładem rozszerzalności gazów jest ogrzewanie lub palenie pojemników po dezodorantach aerozolowych. Hermetycznie zamknięty w pojemniku gaz może rozszczelnić pojemnik i spowodować wybuch groźny dla zdrowia osób znajdujących się w pobliżu.
Możemy, więc powiedzieć, że wiedza o zjawisku rozszerzalności temperaturowej ciał jest bardzo potrzebna w życiu codziennym. Dzięki niej unikniemy wielu błędów mogących być źródłem wielu kłopotów, a nawet groźnych w skutkach dla naszego zdrowia i życia. Wiedza ta pomaga tworzyć różne pożyteczne urządzenia, bez których nie wyobrażamy sobie współcześnie życia.

Bibliografia:
1.?Repetytorium dla kandydatów na akademie medyczne i kierunki przyrodnicze? ? praca zbiorowa pod redakcją Andrzeja Persony
2.Encyklopedia PWN
3.Internet

AJNSZTAJN – symbol Es (z łac. einsteinum)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest pierwiastkiem transuranowym. Powstaje z izotopu uranu 238U w cyklotronie pod wpływem bombardowania jonami N6+ (liczba atomowa 99, masa atomowa [254]). Ajnsztajn ma własności zasadowe, w związkach jest trójwartościowy. Es otrzymuje się sztucznie w znikomych ilościach. W przyrodzie nie występuje.

AKTYN – symbol Ac (z łac. actinium)
Pierwiastek z III grupy aktynowców. Powstaje w wyniku rozpadu promieniotwórczego z izotopu uranu 235U, sam ulega kolejnym przemianom promieniotwórczym tworząc niepromieniotwórczy izotop ołowiu. Aktyn ma własności chemiczne podobne do lantanu. Jest srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia: 1050° C i o ciężarze właściwym: 10,06. W minimalnych ilościach – 300 razy mniejszych niż rad – towarzyszy minerałom uranu.

AMERYK – symbol Am (z łac. americium)
Pierwiastek z III grupy aktynowców. Izotop 241Am powstaje z izotopu uranu 238U bombardowanego bardzo prędkimi cząstkami alfa. Ameryk jest pierwiastkiem transuranowym o liczbie atomowej 95 i masie atomowej [243] oraz srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia: ok. 830° C i ciężarze właściwym 11,9. Ameryk otrzymuje się sztucznie, w przyrodzie nie występuje.

ASTAT – symbol At (z łac. astatinum)
Chlorowiec z VII grupy układu okresowego (liczba atomowa 85, masa atomowa [210]). Izotopy astatu występują jako ogniwa naturalnych szeregów promieniotwórczych. Sam astat ulega przemianie promieniotwórczej, najdłuższy okres połowicznego rozpadu 8,3 godz. ma izotop 210At. W związkach może występować jako jedno- i pięciowartościowy, pod względem chemicznym mało podobny do pozostałych chlorowców, przypomina polon. Podobieństwo do jodu wyraża się w dość łatwej lotności i jednakowym działaniu fizjologicznym – astat gromadzi się w gruczole tarczycowym ssaków.

BERKEL – symbol Bk (z łac. berkelium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest pierwiastkiem transuranowym o liczbie atomowej 97 i masie atomowej [247]. Berkel nie występuje w przyrodzie – jest otrzymywany sztucznie i ma własności zasadowe. W związkach jest trój-, rzadko czterowartościowy.

FERM – symbol Fm (z łac. ferminum)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Ferm jest pierwiastkiem transuranowym o liczbie atomowej 100 i masie atomowej [235]. Otrzymuje się go sztucznie w reaktorze jądrowym (np. izotop 250Fm w reakcji 238U z jądrami tlenu 16O), w przyrodzie nie występuje. Ferm ma własności zasadowe, w związkach jest trójwartościowy.

FRANS – symbol Fr (z łac. francium)
Potasowiec z I grupy głównej układu okresowego (liczba atomowa 87, masa atomowa [223]. Powstaje w wyniku rozpadu promieniotwórczego z aktynu. Sam frans wysyła promienie , przechodząc w aktyn X z okresem połowicznego rozpadu 21 min. Własności chemiczne ma podobne do cezu.
Frans występuje śladowo w minerałach uranu.

KALIFORN – symbol Cf (z łac. californium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest to pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 98 i masie atomowej [251]. Pierwszy poznany izotop 244Cf powstał w cyklotronie przez bombardowanie cząstkami izotopu kiuru 212Cm. Kaliforn otrzymuje się sztucznie, w przyrodzie nie występuje.

KIUR – symbol Cm (z łac. curium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego, pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 96 i masie atomowej [247]. Izotop 242Cm powstaje z ameryku w wyniku przemiany promieniotwórczej, sam odznacza się silnym promieniowaniem – około tysiąc razy silniejszym od radu!!! – przekształcając się w pluton 238Pu. Kiur ma własności zasadowe, w związkach jest trójwartościowy. Jest srebrzystobiałym metalem o ciężarze właściwym ok. 7. W przyrodzie nie występuje.

LORENS – symbol Lw (z łac. lawrentium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego (liczba atomowa 103, masa atomowa [257], okres połowicznego rozpadu ok. 8 sek.).

MENDELEW – symbol Md (dawniej Mv) (z łac. mendelevium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest to pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 101 i masie atomowej [256]). Powstaje z ajnsztajnu pod wpływem bombardowania cząstkami w cyklotronie. W przyrodzie nie występuje.

NEPTUN – symbol Np (z łac. neptunium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest to pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 93 i masie atomowej [237]. Powstaje z izotopu uranu 238U pod wpływem bombardowania neutronami, sam ulega przemianie w pluton. Izotop 237Np jest produktem ubocznym podczas otrzymywania plutonu. Neptun ma własności zasadowe, w związkach jest trój-, cztero-, pięcio- i sześciowartościowy (na najwyższych stopniach utleniania – amfoteryczny). Związki neptunu są podobne do związków uranu. Neptun jest srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia 640° C i ciężarze właściwym 20,45, chemicznie dość aktywny. Minimalne ilości tego pierwiastka występują w minerałach uranu.

NOBEL – symbol No (z łac. nobelium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 102 i masie atomowej [253]. Powstaje z kiuru w cyklotronie pod wpływem bombardowania jądrami węgla. W przyrodzie nie występuje.

PLUTON – symbol Pu (z łac. plutonium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Pierwiastek transuranowy o liczbie atomowej 94 i masie atomowej [244], izotop 239Pu powstaje z uranu 238U poprzez neptun 239Np pod wpływem neutronów, sam ulega przemianie w uran 235U. Pluton ma własności zasadowe, w związkach jest dwu- do sześciowartościowy. Pluton jest srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia 639,5° C i ciężarze właściwym 19,73. Tworzy 6 odmian alotropowych. Jest metalem dość aktywnym (powoli reaguje z wodą). Pluton i jego związki są bardzo trujące – dopuszczalne stężenie w powietrzu jest 107 razy mniejsze niż cyjanowodoru.
Pluton towarzyszy rudom uranu.
Bomba jądrowa zrzucona na Nagasaki 9.VIII.1945r. miała ładunek z plutonu.

POLON – symbol Po (z łac. polonium)
Promieniotwórczy pierwiastek chemiczny VI grupy głównej układu okresowego (l. at. 84, m. at. [210]), o własnościach zasadowych, w związkach dwu- i czterowartościowy.
NAJWAŻNIEJSZE ZWIĄZKI:
dwuchlorek polonu PoCl2,
żółty dwutlenek polonu PoO2,
różowy czterochlorek polonu PoCl4,
czerwony czterobromek polonu PoBr4,
czarny czterojodek polonu PoJ4.
Z metalami tworzy polonki – np. PbPo.
Polon występuje w dwóch odmianach alotropowych i , ciężar właściwy ok. 9,4. Polon powstaje w wyniku przemian promieniotwórczych, okres połowicznego rozpadu 210Po wynosi 138,3 dni, otrzymano sztucznie 209Po o okresie połowicznego rozpadu 200 lat.
Występowanie: polon towarzyszy rudom uranowym w ilości ok. 0,1 mg na 1 tonę.
Otrzymywanie: metaliczny polon przez elektrolizę roztworów jego soli.
Zastosowanie: w chemii radiacyjnej jako źródło cząstek , zmieszany z berylem jako źródło neutronów.

PROMET – symbol Pm (z łac. promethium)
Lantanowiec, pierwiastek chemiczny podgrupy w III grupie układu okresowego o liczbie atomowej = 61 i masie atomowej = [145], własnościach zasadowych. Promet w związkach jest trójwartościowy (zielone jony Pm3+). Najważniejsze związki: tlenek prometu Pm2O3 i wodorotlenek prometu Pm(OH)3. Najdłuższy okres połowicznego rozpadu ma izotop 145Pm, wynosi on ok. 18 lat, znaczenie techniczne ma izotop 147Pm – 2,64 lat. Promet otrzymywany jest w ilościach gramowych w wyniku rozszczepienia jąder uranu w reaktorze jądrowym. W przyrodzie nie występuje.

PROTAKTYN – symbol Pa (z łac. protactinium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego (liczba atomowa 91, masa atomowa [231]). Powstaje w wyniku rozpadu promieniotwórczego uranu 235U, sam ulega przemianie w aktyn (okres połowicznego rozpadu izotopu 231Pa wynosi 34 000 lat). Protaktyn ma własności zasadowe, w związkach jest pięciowartościowy.
NAJWAŻNIEJSZE ZWIĄZKI: pięciotlenek Pa2O5, bezbarwny pięciochlorek protaktynu PaCl5.
Związki protaktynu przypominają własnościami związki tantalu. Protaktyn jest srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia 1600° C i ciężarze właściwym 15,37. Nie ulega działaniu czynników atmosferycznych. Występuje w przyrodzie, lecz jest pierwiastkiem bardzo rzadkim – towarzyszy uranowi w jego rudach w minimalnych ilościach (na tonę uranu przypada 129 mg protaktynu.

RAD – symbol Ra (z łac. radium)
Promieniotwórczy pierwiastek chemiczny II grupy głównej wapniowców. Liczba atomowa 88, masa atomowa [226], o własnościach zasadowych. W związkach dwuwartościowych – bezbarwne jony Ra2+.
Najważniejsze związki: wodorotlenek radowy Ra(OH)2, rozpuszczalny w wodzie, mocna zasada, chlorek radu RaCl2 i bromek radu RaBr2, trudno rozpuszczalny węglan radowy RaCO3, i siarczan radowy RaSO4. Związki radu są chemicznie podobne do odpowiednich związków baru.
Rad jest srebrzystobiałym metalem o temperaturze topnienia 960° C, temperaturze wrzenia 1140° C i ciężarze właściwym 6. Bardzo aktywny chemicznie. Rad jest jednym z produktów rozpadu promieniotwórczego uranu. Okres połowicznego rozpadu wynosi ok. 1590 lat, sam rad przechodzi w radon. Sole radu barwią płomień na karminowo. Rad występuje we wszystkich rudach uranowych jako produkt rozpadu promieniotwórczego uranu. Najważniejszym źródłem radu są: blenda uranowa i karnotyt występujące w Turkiestanie, Kolorado, Kanadzie.
W karnotytach afrykańskich zawartość rudy wynosi 1 g na 40 ton rudy, w kanadyjskich 1 g na 6-7 ton rudy. Dotychczasowa światowa produkcja wynosi ok. 4 kg. Metaliczny rad otrzymuje się przez elektrolizę stopionego bromku radu. Zastosowanie: do celów leczniczych (w formie chlorku lub bromku) i do celów naukowych.

RADON – symbol Rn (z łac. radon)
Promieniotwórczy pierwiastek chemiczny, w układzie okresowym położony w grupie 0, w grupie głównej helowców. Odkryty dopiero w XX w. Poszczególne izotopy zostały odkryte przez różnych uczonych: w 1900r. – toron przez E. Rutherforda, w 1901r. – radon przez F. E. Dorna i w 1903r. – aktynon przez A. L. Debierna i Giesela. Początkowo nazywano je emanacjami, obecnie już nie używa się tej nazwy.
Radon jest bezbarwnym gazem bez smaku i zapachu, tworzącym się w produktach przemiany promieniotwórczej radu, toru i uranu. (Temperatura topnienia: – 71° C, temperatura wrzenia: – 62° C, gęstość 9,73 g/cm3).
Zestalony radon świeci brylantowo-niebieskim światłem. Znane są izotopy radonu o liczbach masowych od 204 do 224. Wśród nich największe znaczenie mają 219Rn, 220Rn i 222Rn, występujące w naturalnych szeregach promieniotwórczych. W śladowych ilościach są one obecne w powietrzu i w niektórych wodach mineralnych, dokąd przechodzą z minerałów uranu.
Radon jest gazem szlachetnym biernym chemicznie. Podobnie jak inne helowce, tworzy tylko klatraty z wodą, fenolem, toluenem, oraz niezbyt trwały fluorek RnF4. Ze względu na krótki czas życia izotopów nie został otrzymany w ilościach wagowych.
W medycynie są stosowane tzw. kąpiele radonowe – z naturalnych wód zawierających radon lub nasyconych nim sztucznie – do leczenia zachorowań związanych z przemianą materii, chorób stawów i obwodowego układu nerwowego.

TECHNET – symbol Tc (z łac. technetium)
Pierwiastek chemiczny podgrupy w VII grupie układu okresowego. Manganowiec o liczbie atomowej Z=43, masie atomowej [97]. Powstaje w wyniku sztucznych przemian promieniotwórczych z molibdenu. Izotop 99Tc ma okres połowicznego rozpadu ok. 2,12 · 105 lat. Własności chemiczne podobne do renu, tworzy tlenki TcO2 i Tc2O7, pochodnymi Tc2O7 są sole nadtechnetcjany, np. NH4TcO4. Związki technetu siedmiowartościowego redukują się łatwo do czterowartościowego. Technet jest metalem szlachetniejszym od manganu, nie rozpuszcza się w kwasach. W skorupie ziemskiej nie występuje.

TOR – symbol Th (z łac. thorium)
Aktynowiec z III grupy układu okresowego. Jest to pierwiastek radioaktywny o bardzo długim okresie połowicznego rozpadu – rzędu 10 mld lat, wykazujący podobieństwo do pierwiastków podgrupy w IV grupie, o własnościach zasadowych (liczba atomowa 90, masa atomowa 232,038). W związkach jest czterowartościowy.
NAJWAŻNIEJSZE ZWIĄZKI:
dwutlenek toru ThO2
oraz łatwo rozpuszczalne w wodzie sole:
czterochlorek toru ThCl4, siarczan torowy Th(SO4)2 i azotan torowy Th(NO3)4.
Tor jest srebrzystobiałym metalem, niezbyt twardym i ciągliwym o temperaturze topnienia 3500° C, temperaturze wrzenia 4500° C i ciężarze właściwym 11,3 (metal ciężki). Jest odporny na działanie czynników atmosferycznych i kwasów.
DO MINERAŁÓW WŁASNYCH TORU NALEŻĄ:
toryt występujący w rejonie Oslo w Norwegii;
torianit (Th,U)O2 występujący na Cejlonie.
Towarzyszy też minerałom innych pierwiastków, jak: monacyt (złoża brazylijskie), cyrkon, samarskit.
Metaliczny tor stosuje się do powlekania drucików wolframowych w lampach elektronowych i jako adsorbent gazów w aparatach wysokopróżniowych. Szersze zastosowanie ma dwutlenek toru, który służy jako katalizator w procesie otrzymywania syntetycznej benzyny i do wyrobu siatek Auera – wykonanych w 99% z dwutlenku toru i w 1% z dwutlenku ceru, rozżarzających się w płomieniu gazowym i dających intensywne, białe światło.

URAN – symbol U (z łac. uranium)
Promieniotwórczy pierwiastek chemiczny podgrupy w III grupie układu okresowego, należący do aktynowców, o bardzo długim okresie połowicznego rozpadu rzędu 1 mld lat, wykazujący podobieństwo chemiczne do chromowców. (Liczba atomowa: 92, masa atomowa: 238,03). Jest to pierwiastek o własnościach amfoterycznych. W związkach trój-, cztero-, pięcio- (pięciotlenek uranu U2O5) i sześciowartościowy.
Uran jest matalem srebrzystobiałym, niezbyt twardym, o temperaturze topnienia 1133° C i temperaturze wrzenia 3900° C oraz ciężarze właściwym 18,7 (metal ciężki). Na powietrzu ulega utlenieniu, rozpuszczalny w kwasach.
Występowanie: istnieje ok. 100 minerałów uranu, z których tylko 10 ma znaczenie praktyczne. Najważniejszym minerałem uranu jest blenda uranowa. Inne minerały to m.in.: karnotyt, łyszczki uranowe, autunit, tiujamunit, uraninit; minerały torowe oraz monacyt. Największe złoża rud uranu znajdują się w: Kongo (Katanga), Północnej Kanadzie, USA (Utah, Kolorado), w Jachimowie, Turkiestanie, Tiuji Mujun.
Metaliczny uran o dużej czystości znajduje zastosowanie w reaktorach jądrowych do otrzymywania energii jądrowej.

Około 2500 lat temu greccy filozofowie zadali sobie pytanie – z czego zbudowany jest świat? Przez wieki uczeni próbowali odpowiedzieć na ów pytanie, gdyż niewątpliwie gwarantowało to sławę, szacunek i byłoby to niebanalne osiągnięcie. W dodatku ciekawość ludzka nie zna granic, od dawna interesował ludzi i przyciągał ich uwagę problem istoty materii, tworzącej otaczający nas świat. Powietrze, woda, skały, piasek, rośliny, zwierzęta – to formy materii, które pobudzały ciekawość już człowieka pierwotnego.

STAROŻYTNOŚĆ

Teles z Miletu, filozof, matematyk i astronom grecki, jeden z twórców szkoły jońskiej żyjący w latach “620-540 p.n.e. Twierdził, że: “Wszystko powstało z wody, z niej pochodzi i do niej powraca, że wszystko jest w stanie ciekłym i jest to stan podstawowy”.

Następnym filozofem greckim, który także próbował dociec budowy materii był Anaksymenes z Miletu. Przedstawiciel szkoły jońskiej, żyjący w latach 585 – 525 p.n.e. Głosił teorię, iż: “Świat składa się z powietrza, wszystko jest powietrzem, jest lotne, ruchliwe i nieskończone”.

Co do teorii Anaksymenesa i Talesa jednak nie był do końca przekonany inny grecki filozof żyjący w latach 540 – 480 p.n.e. Heraklit z Efezu. Zadawał on sobie pytania, które podważały i na podstawie,
wygłaszał w tym okresie Paracelsus. Był to lekarz, żyjący w latach 1493 – 1541 roku, który rozwinął teorię Arystotelesa. Głosił: “Materia jest zbudowana z 3 elementów, zwanych zasadami. Są to: siarka, rtęć i sól”. Paracelsus rozumował – drewno się pali, rtęć się ulatnia, siarka ulega spaleniu, a sól pozostaje jako popiół. Paracelsus wytwarzał sole żelaza, miedzi, rtęci i badał ich działanie jako leków – dał początek nauce nazwanej – JATROCHEMIA (nauka o lekach).

Przyczyną niepowodzeń alchemików nie były błędy w rozumowaniu, lecz przyjęcie fałszywego założenia, że woda, powietrze, ogień i ziemia stanowią substancje podstawowe, z których są zbudowane wszystkie inne ciała.

Przenieśmy się teraz w czasie… Jesteśmy na przełomie wieku XVIII i XIX. W tym czasie na świecie następuje wiele zmian…

Umysł Johna Daltona – angielskiego chemika, fizyka i meteorologa żyjącego w latach 1766 – 1844 zaprzątał problem: “dwutlenek węgla jest ciężki, tlen – lżejszy, azot – jeszcze lżejszy, para wodna – najlżejsza, przy czym para wodna jest dwukrotnie lżejsza od dwutlenku węgla. Jak to się dzieje, że przy powierzchni Ziemi nie tworzy się warstwa dwutlenku węgla, a w górnej części atmosfery – warstwa pary wodnej?” Skutkiem rozważań była jego teoria:

1. Wszystkie substancje są zbudowane z atomów,

2. Atomy tej samej substancji są jednakowe i mają tę samą masę, atomy różnych substancji są różne i mają różne masy.

Dalton jako atom uważał najmniejszą cząstkę zarówno pierwiastka jak i związku, czyli były atomy proste pierwiastków i atomy złożone związków. Mimo, iż dzisiaj wiadomo, ze atomy dzielą się na mniejsze elementy, teoria Daltona stanowi wciąż podstawę do rozumienia reakcji chemicznych.

Atomów, ze względu na ich niewielkie rozmiary, nie można było bezpośrednio obserwować. Dlatego przez wiele lat od chwili opracowania podstaw atomu uważano je za niepodzielne. Wyobrażano je sobie jako kulki o różnych średnicach i masach. Początek XX wieku przyniósł nowe odkrycia. Prace i obserwacje wielu uczonych, doprowadziły do stworzenia modeli atomów. Ernest Rutherford wykazał, ze atom ma niewielkie, ciężkie jądro. Doszedł do przekonania, że prawie cała masa atomu skupiona jest w bardzo małym dodatnio naładowanym jądrze atomowym a na zewnątrz poza jądrem rozmieszczone są elektrony. Prawie cala masa atomu skupiona jest w jądrze.

Wnioski, które sformułował Rutherford stały się podstawą wszystkich współczesnych teorii budowy atomu.

Badania procesów promieniotwórczych pozwoliły wyciągnąć wniosek, że jądra atomowe są również tworami złożonymi. Ustalono, że elementami składowymi jądra są neutrony i protony. Protonom i neutronom nadaje się wspólną nazwę nukleonów.

Części składowe atomu i ich charakterystyka:

Elektron
Cząstka o ładunku ujemnym -1.

Proton
Cząstka o ładunku dodatnim 1.

Neutron
Cząstka elektrycznie obojętna.

Uwaga: Atom posiada jednakową ilość elektronów i protonów, dlatego jest elektrycznie obojętny

Protony i neutrony znajdują się w jądrze. Jądro jest bardzo małe w porównaniu z wymiarem całego atomu. Całą pozostałą przestrzeń wokół jądra zajmują elektrony.

Elektrony są przyciągane przez protony znajdujące się w jądrze.

Uwaga: Współczesny model budowy atomu, zakłada, że elektrony rozmieszczone są na powłokach i tworzą wokół jądra chmury elektronowe.

Rozmiary atomów
Atom jest tak mały, że nie dostrzeżemy go ani pod lupą, ani pod mikroskopem. Wyodrębnienie pojedynczego atomu jest, więc praktycznie niemożliwe. Obrazy atomów uzyskano dopiero niedawno przy olbrzymich powiększeniach w specjalnym mikroskopie. Wyglądają one jak małe kulki. Trudno wyobrazić sobie, jak małe są atomy. Pewien pogląd na to mogą dać porównania, np. cztery miliony atomów można rozmieścić wzdłuż średnicy główki szpilki!

[TABELE, RYSUNKI I CAŁY TEKST W ZAŁĄCZNIKU]