Kwasy
Kwasy to związki chemiczne składające się z atomów wodoru i reszt kwasowych
Wzór ogólny kwasów HnRn [ H ? wodór, n ? liczba atomów wodoru, R ? reszta kwasowa, n ? wartościowość R]
Ze względu na zawartość tlenu kwasy dzielimy na:

- beztlenowe, otrzymuje się m.in. w procesie rozpuszczania w wodzie związku chemicznego, który otrzymuje się w wyniku syntezy wodoru z odpowiednim niemetalem np.:

HCl ? kwas solny (chlorowodorowy)
Właściwości : bezbarwna ciecz o max. stężeniu 36%. w stanie stężonym dymi na biało. ma właściwości żrące. zabarwia papierek wskaźnikowy na różowo
Zastosowanie : farmaceutyczny, barwniki, cukierniczy, lutownictwo, chemiczne, tworzywa sztuczne, garbarstwo, włókienniczy.
Otrzymywanie:
1) H2 Cl2 = 2HCl^ 2) HCl^ H2O = HClc

H2S ? kwas siarkowodorowy
Właściwości: bezbarwna ciecz, o ostrym zapachu zgniłych jaj, trująca, łatwo rozpuszcza się w wodzie.
Zastosowanie: jako odczynnik chemiczny w laboratoriach.
Otrzymywanie:
1) H2 S = HhS^ 2) H2S^ H2O = H2Sc

- tlenowe, można otrzymać w wyniku reakcji chemicznej odpowiedniego tlenku niemetalu z wodą np.:
H2SO4 ? kwas siarkowy (VI)
Właściwości : ma 2x większą gęstość niż woda i zabarwia papierek wskaźnikowy na
czerwono.
Zastosowanie: materiały wybuchowe, akumulator, środki piorące, sztuczne włókna, petrochemiczny, nawozy sztuczne, kosmetyki, barwniki.
Otrzymywanie:
SO3 H2O = H2SO4

H2SO3 ? kwas siarkowy (IV)
Właściwości: ciecz, bakteriobójcza, grzybobójcza, owadobójcza, niszczy rośliny, bieląca, trująca i silnie drażniącą błony śluzowe.
Zastosowanie: włókienniczy do bielenia, papierniczy.
Otrzymywanie:
SO2 H2O = H2SO3

HNO3 ? kwas azotowy (V)
Właściwości : Bezbarwna ciecz dymiąca na brązowo, reagująca z białkiem, zabarwiając je na żółto. zabarwia papierek wskaźnikowy na różowo.
Zastosowanie : lakiery, barwniki, materiały wybuchowe, leki, nawozy i tworzywa sztuczne.
Otrzymywanie:
1) 2N2 5O2 = 2N2O5 2) N2O5 H2O = 2HNO3

H2CO3 ? kwas węglowy
Właściwości : słaby i nietrwały, łatwo się rozkłada na H2O i CO2.
Zastosowanie: produkcja napojów gazowanych.
Otrzymywanie:
1) C O2 = CO2 2) CO2 H2O = H2CO3

H3PO4 ? kwas fosforowy (V)
Właściwości: substancja stała o max. stężeniu 85%, bezbarwna, krystaliczna dobrze rozpuszczalna w wodzie, działa drażniąco na skórę i błony śluzowe, ale nie jest silnie żrąca.
Zastosowanie: nawozy sztuczne, preparaty farmaceutyczne, odrdzewiane metali.
Otrzymywanie:
1) P4 5O2 = P4O10 2) P4O10 6H2O = 4H3PO4

H2SiO3 ? kwas krzemowy, CH3CO2H ? kwas octowy, H3BO3 ? kwas borowy itp.

Dysocjacja kwasów
Kwasy w roztworach wodnych dysocjują na kationy ( ) wodorowe i aniony (-) reszt kwasowych.
Ogólne równanie dysocjacji: HnRn H2O = nH Rn ? np.:
HCl = H Cl- , kwas solny pod wpływem H2O dysocjuje na kation wodorowy i anion chlorkowy.
H2S = 2H S2 – , kwas siarkowodorowy pod wpływem H2O dysocjuje na 2 kationy wodorowe i anion siarczkowy.
H2SO4 = 2H SO42 ? , kwas siarkowy (VI) pod wpływem H2O dysocjuje na 2 kationy wodorowe i anion siarczanowy (VI).
HNO3 = H NO3- , kwas azotowy (V) pod wpływem H2O dysocjuje na kation wodorowy i anion azotanowy (V)
H3PO4 = 3H PO43 – , kwas fosforowy (V) pod wpływem H2O dysocjuje na 3 kationy wodorowe i anion fosforowy (V)
H2SO3 i H2CO3 nie ulegają dysocjacji ponieważ są nietrwałe.

UWAGA!! Pamiętaj chemiku młody wlewaj zawsze kwas do wody!!

Wodorotlenki ( zasady)
Wodorotlenki są związkami pierwiastków (zwykle metali) i grupy wodorotlenowej.
Wzór ogólny zasad: Men(OH)n [ Me ? metal, OH ? grupa wodorotlenowa lub hydroksylowa, n ? ilość grup i wart. metalu]
Wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie tworzą zasady, np.:
NaOH ? zasada sodowa (wodorotlenek sodu)
Właściwości: substancja stała, biała, higroskopijna, rozpuszczalna w wodzie, żrąca, stężona to soda żrąca.
Zastosowanie: mydło i środki piorące, papieru, szkła, barwników, gumy, sztucznego jedwabiu.
Otrzymywanie:
metal woda = wodorotlenek wodór gaz 2Na 2H2O = 2NaOH H2^
LUB
tlenek metalu woda = zasada Na2O H2O = 2NaOH

KOH ? zasada potasowa (wodorotlenek potasu)
Właściwości: substancja stała, biała, rozpuszcza się w wodzie przy czym daje dużo ciepła, silnie żrąca, higroskopijna.
Zastosowanie: mydło, suszenia i bielenie, odczynnik laboratoryjny, w litografii w procesie grawerowanie, do pochłaniania gazów np.: CO2 z powietrza.
Otrzymywanie:
2K 2H2O = 2KOH H2^
LUB
K2O H2O = 2KOH

Ca(OH)2 ? zasada wapniowa (wodorotlenek wapnia), Ba(OH)2 ? zasada barowa (wodorotlenek baru),
Al(OH)3 ? zasada glinowa (wodorotlenek glinu) ,

Dysocjacja zasad

Zasady w roztworach wodnych dysocjują na kationy ( ) metali i aniony (-) wodorotlenowe OH
Ogólne równanie dysocjacji: Men(OH)n H2O = Men nOH-
NaOH = Na OH- , zasada sodowa pod wpływem H2O dysocjuje na kation sodu i anion wodorotlenowy.
KOH = K OH- , zasada potasowa pod wpływem H2O dysocjuje na kation potasu i anion wodorotlenowy.
Ca(OH)2 = Ca2 2OH- , zasada wapniowa pod wpływem H2O dysocjuje na kation wapnia i 2 aniony wodorotlenowe.
Mg(OH)2 = Mg2 2OH- , zasada magnezowa pod wpływem H2O dysocjuje na kation magnezu i 2 aniony wodorotlenowe
Ba(OH)2 = Ba2 2OH- , zasada barowa pod wpływem H2O dysocjuje na kation baru i 2 aniony wodorotlenowe.

Sole
Są to związki chemiczne, których cząsteczki zawierają atom (grupę atomów) metalu lub grupę amonową NH4 oraz resztę kwasową. Wzór ogólny soli: MaRb [ M ? metal, R ? reszta kwasowa, a ? liczba atomów metalu w cząsteczce soli (wartościowość reszty kwasowej), b ? liczba reszty kwasowej w cząsteczce soli ( wartościowość metalu)]
SOLE KWASU
solnego siarkowego (VI) azotowego (V) fosforowego (V) węglowego
to
CHLORKI to
SIARCZANY (VI) to
AZOTANY (V) to
FOSFORANY (V) to
WĘGLANY
MoClo
Mo(SO4)o
Mo(NO3)o Mo(PO4)o Mo(CO3)o

Najprostszy sposób ustalenia wzoru sumarycznego soli wynika ze wzoru ogólnego soli i wymaga bezwzględnego stosowania reguły: liczba atomów M x wartościowość M = liczba R x wartościowość R.
Gdy wartościowość metalu i reszty kwasowej są identyczne to nic się na dole nie pisze, np.:
NaCl CaSO4 KNO3 AlPO4 AgCO3
CaCl2 Na2SO4 Mg(NO3)2 K3PO4 Pb(CO3)2

REAKCJE OTRZYMYWANIA SOLI [ jest 16]:
1. METAL KWAS ? SÓL WODÓR^ , reakcja wypierania wodoru, nie ulęgają jej metale szlachetne i półmetale oraz kwas azotowy, np.:
zapis słowny: magnez kwas siarkowy (VI) = siarczan (VI) magnezu wodór^
zapis cząsteczkowy: Mg H2SO4 = MgSO4 H2^
zapis jonowy: Mg 2H SO42- = Mg SO42- H2^
skrócony zapis jonowy: Mg H2 = Mg H2^

2. ZASADA KWAS ? SÓL WODA , reakcja zobojętniania, np.:
zapis słowny: wodorotlenek magnezu kwas fosforowy (V) = fosforan (V) magnezu woda
zapis cząsteczkowy: 3Mg(OH)2 2H3PO4 = Mg3 (PO4)2 6H2O
zapis jonowy: 3Mg2 6OH- 6H 2PO43- = 3Mg2 PO43- 6H2O
skrócony zapis jonowy: 6OH- 6H = 6H2O

3. TLENEK METALU KWAS ? SÓL WODA np.:
zapis słowny: tlenek glinu kwas węglowy = węglan glinu woda
zapis cząsteczkowy: Al2O3 3H2CO3 = Al2(CO3)3 3H2O

4. SÓL KWAS ? INNA SÓL INNY KWAS , reakcja zachodzi tylko wtedy gdy powstaje sól trudno rozpuszczalna wodzie, np.:
zapis słowny: chlorek baru kwas siarkowy (VI) = siarczan (VI) baru kwas solny
zapis cząsteczkowy: BaCl2 H2SO4 = BaSO4 2HCl
zapis jonowy: Ba2 2Cl- 2H SO42- = BaSo4 2H 2Cl-
skrócony zapis jonowy: Ba2 SO42- = BaSo4

5. SÓL 1 ZASADA 1 ? SÓL 2 ZASADA 2 , reakcja zachodzi tylko wtedy gdy powstaje sól trudno rozpuszczalna wodzie, np.:
zapis słowny: siarczan (VI) miedzi (II) wodorotlenek sodu = siarczan (VI) sodu wodorotlenek miedzi (II)
zapis cząsteczkowy: 2NaOH CuSO4 = Na2SO4 Cu(OH)2
zapis jonowy: 2Na 2OH- Cu2 SO42- = 2Na SO42- Cu(OH)2
skrócony zapis jonowy: 2OH- Cu2 = Cu(OH)2

6. SÓL 1 SÓL 2 ? SÓL 3 SÓL 4 , reakcja zachodzi tylko wtedy gdy powstaje sól trudno rozpuszczalna wodzie, np.:
zapis słowny: węglan sodu chlorek wapnia = chlorek sodu węglan wapnia
zapis cząsteczkowy: Na2Co3 CaCl = NaCl CaCO3

7. WODOROTLENEK TLENEK KWASOWY ? SÓL WODA , np.:
zapis słowny: wodorotlenek wapnia tlenek siarki (VI) = siarczan (VI) wapnia woda
zapis cząsteczkowy: Ca(OH)2 SO3 = CaSO4 H2O

Dysocjacja soli

Są sole nierozpuszczalne i rozpuszczalne, Sole rozpuszczalne w wodzie ulęgają dysocjacji jonowej pod wpływem cząsteczek wody na kationy ( ) i aniony (-). Kationami są dodatnie jony metalu, wartość ich ładunku zależy od wartościowości metalu. Anionami są ujemne jony reszty kwasowej, wartość ich ładunku zależy od wartościowości reszty kwasowej.
Ogólne równanie dysocjacji soli: MaRb ? aMb bRa- , np.:
Al2(SO4)3 = 2Al3 3SO42- , 1 cząsteczka siarczanu (VI) glinu pod wpływem H2O dysocjuje na 2 kationy glinu i 3 aniony siarczanowe (VI)

KWAS SIARKOWODOROWY
Wzór sumaryczny:
H2S
Wzór struktualny:
H

S
/
H
Sposób otrzymywania:
H2 S = H2S
siarkowodor(gaz)
H20
H2S (g)——->H2S (c)
siarkowodór (gaz) kwas siarkowodorowy (ciecz)

KWAS SIARKOWY (VI)
Wzór sumaryczny:
H2SO4
Wzór strukturalny:
H-O O
/
S
/
H-O O
Sposób otrzymywania:
SO3 H2O——>H2SO4
tlenek siarki(VI) kwas siarkowy(VI)

KWAS SIARKOWY (IV)
Wzór sumaryczny:
H2SO3
Wzór strukturalny:
H-O

S=O
/
H-O
Sposób otrzymywania:
SO3 H2O ——-> H2SO3
tlenek siarki(IV) kwas siarkowy(IV)

KWAS AZOTOWY(V)
Wzór sumaryczny:
HNO3
Wzór strukturalny:
O
/
H-O-N

O
Sposób otrzymywania:
N2O5 H2O —–> 2 HNO3
tlenek azotu(V) kwas azotowy(V)

kWAS WĘGLOWY
Wzór sumaryczny:
H2CO3
Wzór struktualny:
H-O

C=O
/
H-O
Sposób otrzymywania:
CO2 H2O——> H2CO3
tlenek węgla(IV) kwas węglowy

KWAS FOSFOROWY(V)
Wzór sumaryczny:
H3PO4
Wzór strukturalny:
H-O

H-O- P=O
/
H-O
Sposób otrzymywania:
P4O10 6 H2O——> 4 H3PO4
tlenek fosforu(V) kwas fosforowy(V)

Promieniowanie zazwyczaj kojarzy się człowiekowi z wybuchem w Czarnobylu na Ukrainie w 1986 roku. Była to największa i najtragiczniejsza awaria reaktora jądrowego, która pochłonęła wiele ofiar. Ocenia się, że 25% powierzchni Polski zostało silnie skażonych. Największe skażenie dotknęło północno – wschodnie oraz częściowo południowe regiony kraju. Skutki tej awarii mają różnorodny charakter. Skażenie jodem szybko ustąpiło, na skutek krótkotrwałego okresu połowicznego rozpadu pierwiastków (okres połowicznego rozpadu – czas, w którym ilość pierwiastka promieniotwórczego zmniejsza się o połowę). Pozostał jeszcze problem skażenia izotopami cezu i strontu, których okresy połowicznego rozpadu wynoszą prawie 30 lat. Poza tym niektóre skutki mogą ujawnić się dopiero za parę lat. Musimy jednak pamiętać, że tutaj zawiódł człowiek nie promieniotwórczość.

Niemałym zagrożeniem jest reakcja rozszczepienia jąder pierwiastków promieniotwórczych, które wykorzystuje się do produkcji broni masowego rażenia.

Pierwiastki promieniotwórcze negatywnie działają na organizmy, również na człowieka. W organiźmie przebieg choroby jest następujący: wymioty, brak łaknienia, uczucie zmęczenia. Potem następuje pozorna poprawa zdrowia, czyli okres utajenia choroby. Po 2-3 tygodniach ujawnia się główna faza choroby – biegunka, odwodnienie organizmu, wysoka temperatura i ogólne wyniszczenie organizmu prowadzące do śmierci.

Duży problem stanowią także odpady promieniotwórcze, powstające jako efekty działania reaktorów (istnieje niebezpieczeństwo, że dostaną się do środowiska).
Poważne niebezpieczeństwo dla środowiska ma też nieodpowiedzialne unieszkodliwianie i gromadzenie odpadów przemysłowych zawierających substancje promieniotwórcze, głównie w hutnictwie (składowanie na hałdach, mogą się przedostać do powietrza i do wody, a wraz z jej obiegiem do gleby i organizmów).

Ale promieniowanie ma też swoje dobre strony.

Korzystnym wpływek promieniotwórczości jest przydatność w medycynie do badania wpływu leków na organizm (np. pewien izotop w postaci związku chemicznego wprowadza się do organizmu i śledzi jego drogę przez poszczególne narządy; w ten sposób bada się funkcjonowanie narządów), do aparatu rentgena (zdjęcia rentgenowskie przy złamaniach i zwichnięciach), w radioterapii (w przypadku nowotworów, szczególnie nowotworów skóry) i do diagnoz chorób.

Nie tylko w medycynie promieniotwórczość pełni tak ważną rolę. Jest też ona niezbędna przy odkażaniu sprzętu medycznego, barwieniu (tkanin, szkła, sztucznych i naturalnych kamieni), do określania ilościowej zawartości metali ciężkich w odpadach, azotu w ziarnach, wytwarzaniu rurek i taśm, które sprawdzają się jako izolacja elektryczna, stosowanie promieniowania w czujnikach i regulatorach, napędzaniu pojazdów. Powszechną stosowaną metodą jest promieniowanie żywności po to, aby mogła być przechowywana dłużej. Badania wykazały, że produktu żywnościowe, które zostału napromieniowane w celu utrwalenia nie są toksyczne ani promieniotwórcze.

Miejmy nadzieję, że w przyszłości człowiek, żyjący w szybko rozwijającej się cywilizacji, wyposażony w doskonalszą i dokładniejszą aparaturę badawczą ma szansę na zlikwidowanie złych skutków promieniotwórczości i wykorzystaniu energii jądrowej dla dobra przyszłości naszej planety.

Praca zajmuje ok. 2 strony A4. Dostałam za nią bdb

Alkohol zajmuje szczególne miejsce wśród substancji spożywanych przez człowieka. Wynika to z faktu, że bardzo szybko ? ze względu na niewielki rozmiar cząsteczek ? jest wchłaniany przez organizm. Działanie alkoholu zaczyna się już po kilku minutach od spożycia. Alkohol dostaje się do krwioobiegu, a za jego pośrednictwem do mózgu. Następnie zostaje przetransportowany do kory mózgowej, która przetwarza sygnały wpływające na zachowanie człowieka. Pojawiają się najpierw pozytywne odczucia w postaci beztroski, rozluźnienia i dobrego humoru. Przytłumieniu ulegają negatywne emocje. W miarę zwiększania się ilości alkoholu we krwi następuje głębsze jego wnikanie do mózgu. U niektórych osób objawia się to sennością, u innych powoduje wzmożenie agresji, wdawanie się w konflikty, bójki. Podobnie jest ze zdrowotnymi właściwościami alkoholu. Jeden drink ułatwi trawienie, pobudzi apetyt, rozgrzeje, może pomóc na przeziębienie. Jednak już każdy następny będzie wydłużał czas trwania
i przyswajanie przez organizm pokarmu, przyspieszał utratę ciepła, a także stopniowo osłabiał układ odpornościowy, zwiększając naszą podatność na różne infekcje. W miarę picia będzie wzrastać również ciśnienie krwi, co prowadzi do uszkodzenia naczyń wieńcowych. Im większe jest stężenie alkoholu we krwi (zależy ono od ilości i rodzaju konsumowanych napojów alkoholowych oraz takich czynników jak: waga, płeć, budowa ciała, czy czas konsumpcji), tym większe są rozmiary zaburzeń reagowania, myślenia i zachowania.
Poziom alkoholu we krwi określany jest w promilach. 1 promil jest to liczba gramów czystego C2H5OH przypadająca na 1 litr krwi. W momencie, gdy pewien ten poziom zostanie przekroczony, część układu nerwowego odpowiedzialna za oddychanie i pracę serca przestaje prawidłowo funkcjonować. Tymczasowy stan upojenia alkoholowego przechodzi, lecz stałe spożywanie alkoholu powoduje zaburzenia emocjonalne, umysłowe, całkowitą degenerację fizyczną i psychiczna człowieka. W skrajnych przypadkach prowadzi nawet do śmierci. Śmiertelna dawka to 6-8 g na 1 kg masy ciała.

Długie i nadmierne spożywanie alkoholu powoduje uzależnienie, czyli chorobę alkoholową. Alkoholizm to nie tylko choroba jednostki, lecz bardzo niebezpieczna choroba społeczna. Jej skutki odczuwa nie tylko sam alkoholik, ale cała jego rodzina, przyjaciele, sąsiedzi oraz ludzie nieznani. Alkohol zabija więcej ludzi na świecie niż wszystkie inne używki (wyłączając nikotynę). Napoje alkoholowe wpływają na procesy zachodzące w mózgu, powodują zmiany myśli, uczuć i zachowań. Alkohol niszczy wiele narządów, przede wszystkim wątrobę i mózg (jest on zbudowany w większej części
z białka, ścinanego przez alkohol).Udowodniono, że ludzie będący pod wpływem alkoholu powodują więcej tragicznych w skutkach wypadków samochodowych.
Alkoholizm przyczynia się również do wzrostu przemocy, przestępczości, rozwodów, patologii w rodzinach, bezrobocia i samobójstw. Najbardziej narażoną grupą społeczną na zgubny wpływ alkoholu są dzieci i młodzież. Badania potwierdzają, że co piąty młody człowiek ma poważne problemy z powodu picia alkoholu. Piwo pije 73% chłopców i 67% dziewcząt, wino 69% chłopców i 36% dziewcząt, wódkę zaś odpowiednio 14% i 7%. Młody człowiek, który sięga po alkohol, nie rozumie lub nie chce zrozumieć faktu, że ma znacznie niższą tolerancję na alkohol niż dorosła osoba i dlatego szybciej może stać się jego niewolnikiem. Nadużywanie alkoholu prowadzi do wielu chorób, takich jak: uszkodzenie mięśnia sercowego, nieżyt przełyku, owrzodzenie żołądka i jelit, stany zapalne trzustki, rak wargi, języka, gardła, marskość wątroby, schorzenia nerek
i gruczołów wydzielania wewnętrznego, cukrzyca, anemia czy uszkodzenie płodu przyszłej matki. Większemu i bardziej niszczącemu działaniu alkoholu na organizm sprzyja spożywanie go w ?towarzystwie? papierosa, kawy, w czasie choroby, razem
z lekami oraz podczas zmęczenia czy sytuacji stresowych. Alkoholizm jest chorobą nieuleczalną, której skutki są widoczne i odczuwalne do końca życia. Osoba uzależniona zawsze będzie alkoholikiem. Nigdy nie wiadomo czy nie wróci do poprzedniego życia ? nawet po, wydawałoby się, skutecznej terapii.

Przytoczone przykłady negatywnego działania etanolu na organizm ludzki nie oznaczają jednak, że nie należy go spożywać. Alkohol jest dla ludzi dojrzałych, którzy zdają sobie sprawę z konsekwencji jego wypicia. Etanol ma również swoje pozytywne strony. Jest bowiem świetnym rozpuszczalnikiem (nierozpuszczalny w wodzie jod dobrze rozpuszcza się w alkoholu tworząc tzw. ?jodynę?). Jako spirytus salicylowy służy do odkażania ran i skaleczeń w medycynie. Jest także podstawowym składnikiem leków. Skażony spirytus, zwany popularnie denaturatem jest dobrym paliwem w palnikach turystycznych. Etanol służy również do wyrobu perfum, wód kolońskich oraz do produkcji farb i lakierów. Poza tym umiarkowane spożywanie alkoholu może także dobrze wpływać na nasz układ odpornościowy ? rzadziej ulegamy przeziębieniu (pod warunkiem, że nie pali się papierosów). Stwierdzono również, że picie niewielkich ilości napojów alkoholowych rozszerza naczynia krwionośne, dzięki czemu krew może szybciej krążyć w naszym organizmie. Zwiększa się również ilość tzw. dobrego cholesterolu we krwi, co działa przeciwmiażdżycowo. Takie przeciwmiażdżycowe działanie przypisuje się przede wszystkim czerwonemu winu. Piwo natomiast, znane z silnych właściwości moczopędnych, bywa zalecane pacjentom, którzy mają skłonność do tworzenia się piasku i kamieni w nerkach.

Alkohole mają wiele wad, ale i zalet im nie brakuje. Uważam więc, że alkohol nie jest wrogiem człowieka pod warunkiem, że on sam go takim dla siebie nie uczyni.
Z alkoholem powinno się postępować ostrożnie i rozważnie ? wtedy nikomu nie stanie się krzywda. Jeśli więc będziemy korzystać z niego w sposób przemyślany, na pewno nie będzie zagrażał on naszemu zdrowiu czy nawet życiu.

Wyrób sztucznego jedwabiu datuje się od roku 1884, kiedy to we Francji zaczęto produkować tzw. jedwab Chardonneta, otrzymywany z kolodium ( azotanu celulozy ), przy czym jako rozpuszczalnik stosowano eter. Sposób ten został jednak odrzucony.

Jedwab sztuczny

Materiał nieorganiczny, czysta celuloza w postaci przędzy podobnej do naturalnego jedwabiu.
Zasada jego wyrobu polega na wprowadzeniu celulozy do roztworu Schweitzera ? amoniakalnym roztworze wodorotlenku miedzi, który następnie jest przetłaczany przez bardzo wąskie rureczki o wylotach kapilarnych pod ciśnieniem 5 MPa. Z rurek wycieka masa w postaci nitek, która po odparowaniu tworzy delikatne i cieniutkie niteczki. Następnie nitki te barwi się na odpowiednie kolory
i wykorzystuje w przemyśle włókienniczym.

Ze względu na sposób wytworzenia rozróżnia się trzy rodzaje sztucznego jedwabiu:

a) jedwab miedziowy ? celulozę rozpuszcza się w odczynniku Schweitzera i następnie roztwór pod wpływem wody albo kwasów wydziela się wodzian celulozy
Taki roztwór celulozy wtłacza się przez otworki filier ( siateczek z maleńkimi otworkami ) do wanny z ciepłą wodą i rozcieńczonym roztworem kwasu siarkowego. Roztwór ten strąca celulozę w postaci pasm cieniutkich żyłek, które się następnie skręca w grubsze nitki.
Obecnie metoda ?miedziowa? straciła znaczenie w przemyśle.

b) jedwab octanowy ? celulozę przeprowadza się w acetylocelulozę, pod wpływem działania kwasem siarkowym i octowym, z której wytwarza się nitki. Jest to jedyny gatunek sztucznego jedwabiu będący nie celulozą, a acetylocelulozą.
Jedwab octanowy ma znaczenie o wiele mniejsze od jedwabiu wiskozowego, pomimo że i z niego można wytwarzać włókna cięte.

c) jedwab wiskozowy ? celulozę rozpuszcza się działaniem CS2 i alkaliów, otrzymując ksantogenian celulozy C6H5O(COSNa)5, z którego po wytworzeniu nici łatwo jest regenerowana celuloza w kąpieli z soli amonowej lub wodorosiarczanu sodu.

Ze wszystkich metod znaczenie praktyczne posiada jedynie sposób wiskozowy
ze względu na niskie ceny surowca (celuloza drzewna) oraz związków chemicznych,
stosowanych w procesie produkcyjnym (CS2, NaOH, H2SO4). W tej metodzie
celulozę poddaje się działaniu stężonego ługu sodowego(wodny roztwór wodorotlenku sodu o silnie żrących własnościach) a następnie siarczku węgla(IV), w wyniku czego powstaje związek zwany celulozoksantogenianem sodu, który po rozpuszczeniu w rozcieńczonym ługu sodowym daje lepki płyn przędzalniczy zwany wiskozą. Wiskoza przetłoczona przez
otworki dyszy przędzalniczej do kąpieli kwasowej tworzy włókna jedwabiu wiskozowego.

Wiskoza jest roztworem przędzalniczym zawierającym celulozoksantogenian sodu rozpuszczony w ługu sodowym. Wiskozę otrzymuje się z drzewnych mas celulozowych, które poddawane są działaniu ługu sodowego, a następnie siarczku węgla(IV). Wiskozę przetłacza się przez małe otworki dysz przędzalniczych i poddaje kąpieli chemicznej. Otrzymane włókna zazwyczaj posiadają właściwości bawełny i są stosowane m.in. do wytwarzania sztucznego jedwabiu (jedwab wiskozowy).
Jako surowiec do otrzymywania wiskozy stosuje się celulozę otrzymywaną metodą siarczynową z drewna.

Białka są to bardzo skomplikowane związki chemiczne, stanowiące zasadniczy i niezbędny element budowy każdej komórki.
Z białek organizm buduje nowe lub odnawia zużyte komórki, hormony, enzymy, ciała odpornościowe itp.
W skład białka wchodzi kilka pierwiastków , z których podstawowe to: azot, węgiel, tlen, wodór, a ponadto siarka ,fosfor.
Pierwiastki te tworzą związki chemiczne zwane aminokwasami (jest ich ponad 20 i każdy z nich spełnia inna role w organizmie) stanowiąc jak gdyby podstawowe cegiełki, z których zbudowane jest białko.
Niektóre aminokwasy organizm ludzki potrafi sam wytwarzać podczas przemiany materii, inne muszą być dostarczone w pożywieniu. Białka zawierające w odpowiednim stosunku podstawowe dla organizmu aminokwasy zwie się białkami pełnowartościowymi ,przy czym są to przeważnie produkty pochodzenia zwierzęcego. Białko produktów roślinnych jest zwykle mniej wartościowe. Pożądane jest ,aby źródłem białka w naszym pożywieniu były różne produkty ,zarówno pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego, wówczas bowiem wysoka jest wartość biologiczna białka. Przyjmuje się ze białko zwierzęce powinno stanowić 1/3-1/2 ogólnego zapotrzebowania na ten składnik. Stosunkowo dobrą wartość biologiczną białka można również uzyskać przez odpowiedni dobór produktów roślinnych.
Zapotrzebowanie organizmu człowieka na białko waha się w pewnych granicach, co zależy od ciężaru ciała, a potrzebowanie na białko wzrasta u dzieci i młodzieży a również u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
Źródłem białka pochodzenia zwierzęcego są:
v Mięso np.: cielęcina 12,8g. Wieprzowina 19,7g. Wołowina 11,9g.-białka.
v Ryby np.: karp 16,0g. Dorsz 18,2g.
v Sery np.: ser Edamski tłusty 28,1g. Ser topiony tłusty 18,4
v Mleko krowie:3,0g.
Zaś źródłem białka pochodzenia roślinnego są głównie nasiona roślin strączkowych.Należy pamiętać ,że produkty zbożowe ,mimo malej zawartości białka dostarczają go nam w bardzo dużych ilościach ze względu na wysokie dzienne spożycie przetworów mącznych i chleba gdzie jest około 7,2 g .białka.

JEST TO POPRAWIONA PRACA SIWUNI161991
(bez literówek ect.)

-Paląc papierosy zwiększasz ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgowego trzykrotnie.
-Wypalenie każdego papierosa wiąże się z natychmiastowym wzrostem ciśnienia tętniczego i przyspieszeniem akcji serca. Efekt ten jest szczególnie wyraźny podczas palenia pierwszego papierosa w godzinach porannych, kiedy ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgowego jest największe. Spróbuj ocenić wpływ papierosów na Twój układ krążenia mierząc tętno przed i po wypaleniu papierosa.
-Podczas palenia papierosów dochodzi do skurczu tętnic unaczyniających mięsień sercowy (tzw. naczyń wieńcowych). Dlatego też palenie papierosów może być przyczyną zawału mięśnia sercowego nawet w przypadku niewielkich zmian miażdżycowych w naczyniach wieńcowych.
-Palenie papierosów zmniejsza skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego. Leczenie łagodnego nadciśnienia tętniczego lekami często nie zapobiega wystąpieniu powikłań związanych z nadciśnieniem, jeżeli pacjenci jednocześnie palą papierosy. Znany jest fakt częstszego występowania nadciśnienia złośliwego u palaczy.
-Jeżeli palisz papierosy, to korzyści wynikające z przyjmowania leków obniżających ciśnienie tętnicze będą widoczne dopiero wtedy, gdy rzucisz palenie.
-Paląc papierosy narażasz nie tylko siebie, ale również osoby z Twojego najbliższego otoczenia (tzw. biernych palaczy). Bierne wdychanie dymu tytoniowego wywiera szczególnie niekorzystny wpływ na układ krążenia u dzieci.
-Nie pocieszaj się tym, że palisz niewiele lub mniej niż kiedyś. Nie ma “bezpiecznej” liczby wypalanych papierosów. Palenie nawet 5 papierosów dziennie wiąże się ze wzrostem ryzyka wystąpienia powikłań nadciśnienia tętniczego.
-U osób palących znacznie częściej niż u niepalących dochodzi do konieczności amputacji nóg (z powodu miażdżycy tętnic kończyn dolnych).
-Papierosy mogą być źródłem impotencji u mężczyzn i zaburzeń płodności u kobiet. Palenie tytoniu zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań w czasie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych.
-U kobiety palącej w czasie ciąży mogą wystąpić zaburzenia w rozwoju płodu i w następstwie częstsze zgony noworodków.
-Nie daj się nabrać na papierosy “light” lub “ultra-light”. Aż 75% palaczy uważa, że palenie takich papierosów jest mniej szkodliwe. Tymczasem badania naukowe wskazują, że w porównaniu z papierosami tradycyjnymi palenie takich papierosów nie zmniejsza ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego.
-Palenie papierosów jest w Polsce przyczyną co drugiego zgonu mężczyzn w wieku 35-69 lat – jesteśmy niestety pod tym względem światowym liderem.
-Średnia długość życia osób niepalących w krajach rozwiniętych systematycznie rośnie. Szacuje się, że średnia różnica długości życia między osobami niepalącymi a palaczami wynosi 15 lat. Czy warto dla przyjemności zaciągania się dymem papierosowym poświęcić 15 lat życia ?
-Podejmij decyzję o rzuceniu palenia już dzisiaj. Jest to możliwe; w USA udaje się to ponad milionowi palaczy rocznie, a liczba byłych palaczy przewyższa ilość osób nadal palących papierosy.

DLACZEGO WARTO RZUCIĆ PALENIE

-Zmniejszysz ryzyko wystąpienia zawału mięśniowego i udaru mózgowego już w pierwszym roku od zaniechania nałogu. W ciągu 5 lat ryzyko to będzie porównywalne z ryzykiem u osób, które nigdy nie paliły papierosów. ——- Poprawisz kondycję fizyczną, zapomnisz co to kaszel poranny, rzadziej będziesz chorował na infekcje dróg oddechowych. -Nie martw się tym, że zyskasz kilka dodatkowych kilogramów. Po pierwsze, średni wzrost masy ciała u osób rzucających palenie wynosi jedynie około 3 kilogramów. Po drugie, Palisz? Tracisz! Ile? Sprawdź, ile możesz zyskać! znacznie przewyższają ryzyko związane z nieznacznym wzrostem masy ciała Szukaj dobrych przykładów wśród osób, którym udało się rzucić palenie. Niektórym osobom po zaniechaniu palenia tytoniu bardzo pomagają preparaty o znanej zawartości nikotyny (np. guma do żucia). Nie daj się złamać tym, którzy nadal palą. Udowodnisz sobie i swoim najbliższym, że stać Ciebie na wiele.

Koszt palenia papierosów
Przeciętny palacz wypala około paczkę papierosów dziennie. Przypuśćmy, że paczka papierosów kosztuje 6 zł. Palacz w ciągu miesiąca wydaje około 93 złotych, 1116 zł po roku , 5580 po 5 latach , 11160 po 10 latach, 16740 po 15 latach.
Sposób na rzucenie palenia

Jest to metoda, oparta na piciu wywaru z zielonego (niedojrzałego) owsa. Codziennie łyżkę stołową zielonych ziaren owsa gotujemy w objętości szklanki wody i tak przygotowany wywar pijemy przez dwa-trzy tygodnie. Podobno nie ma się ochoty na papierosa już po kilku dniach picia owsianego wywaru.
Dlaczego papieros szkodzi…

…płucom? Dym tytoniowy zawiera zawiesinę 50 związków chemicznych wywołujących raka. Trucizny z dymu tytoniowego przyczepiają się trwale do naszych genów. Sytuacja byłaby beznadziejna, gdyby nasze geny nie miały zespołu naprawczego. Dopóki człowiek jest młody, naprawa przebiega sprawnie. Ale z latami nasze zespoły naprawcze są coraz bardziej zmęczone. Kiedyś nastąpi takie zepsucie genów, że wywiąże się trwałe uszkodzenie, prowadzące do raka. Komórki płucne są “najbliżej” trucizn i biorą bezpośredni udział w ich wchłanianiu – nic dziwnego, że to właśnie rak płuc jest najczęstszy u palaczy.

…pęcherzowi? Ryzyko raka pęcherza wzrasta z liczbą wypalanych dziennie papierosów. Palenie jest przyczyną większości przypadków raka pęcherza. Uważa się, że w tych przypadkach obecne w dymie tytoniowym aminy aromatyczne i heterocykliczne stanowią czynnik rakotwórczy. Dowodem na pochodzenie czynnika rakotwórczego jest obecność w nabłonku pęcherza tzw. adduktów DNA z karcynogenami dymu tytoniowego. Mówiąc w dużym uproszczeniu, z powodu dymu tytoniowego “psuje” się DNA komórek nabłonka pęcherza, co może wywołać raka. Ale trzeba też dodać, że niektóre substancje zawarte w moczu wykazują właściwości przeciwnowotworowe.

…sercu? Trujące substancje dymu papierosowego przedostają się do krwi płucnej i są roznoszone po całym organizmie. Powodują wzrost lepkości krwi i podnoszą poziom fibrynogenu, zwiększają poziom białych ciałek krwi, zmieniają ich proporcje i uszkadzają prawidłowe funkcjonowanie. W sumie zmiany te oznaczają znaczne pogorszenie właściwości przepływu krwi – trudniej jej krążyć w naczyniach krwionośnych, których stan też się pogarsza. Nawet dwudziestoletni palacze mają wyższy poziom trójglicerydów (tłuszczów) i niższy poziom “dobrego” cholesterolu HDL we krwi. Poza tym nikotyna podwyższa ciśnienie krwi i zmniejsza światło naczyń krwionośnych, i tak już atakowanych przez arteriosklerozę. Gęsta, lepka krew z trudem przeciska się przez zwężone naczynia krwionośne. Mięsień sercowy dostaje coraz mniej tlenu. Organizm przegrywa, dzień w dzień zatruwany coraz to nową, olbrzymią porcją utleniaczy, trujących gazów, kancerogenów i substancji smolistych. W tych warunkach serce musi stanąć.

Zanieczyszczenia przemysłowe
Powstają między innymi przy wydobywaniu surowców, w trakcie chłodzenia urządzeń, filtracji, destylacji i podczas wielu innych czynności wykonywanych w różnorakiej produkcji. Ich skład jest bardzo zróżnicowany i zależny od rodzaju produkcji, np. ścieki z garbarni zawierają związki wapnia, chromu, siarczki, chlorki, związki azotu, a także tłuszcze i inne związki organiczne. Są one szkodliwe dla organizmów żywych, gdyż działają na nie, niszcząc wątrobę, przewód pokarmowy i układ krążenia.

Zanieczyszczenia rolnicze
Składają się na nie środki ochrony roślin, które mają na celu nisz-czenie szkodliwych organizmów, niszcząc również organizmy pożyteczne. Duże znaczenie mają także nawozy sztuczne, tylko częściowo wykorzystywane przez rośliny. Ich nadmiar spływa z wodami deszczowymi i gruntowymi do zbiorników wodnych, powodując gromadzenie się środ-ków odżywczych tylko dla pewnych gatunków roślin, co w efekcie prowadzi do zakłócenia równowagi ekologicznej.
Sposoby oczyszczania wody

Sposoby mechaniczne:
?proces cedzenia: duże ciała pływające wskutek swej wielkości są zatrzymywane na kratach lub na sitach, na tej samej zasadzie pracują również filtry piaskowe.
?proces wznoszenia (flotacji): wskutek mniejszej gęstości niż woda substancje wypływają na powierzchnię wody, np. w odtłuszczaczach, w komorach wstępnego napowietrzania,
?proces sedymentacji: wskutek większej gęstości niż ścieki ciała stałe opadają na dno osadników.

Sposoby chemiczne:
?Dodawanie chemikaliów wytwarzających kłaczki przyśpiesza sedymentację zawiesin lub niszczy bakte
rie (chlor).

Sposoby biologiczne:
?Do oczyszczania ścieków wykorzystuje się aktywność przyrody ożywionej:
w środowisku naturalnym gleby lub w stawach i jeziorach,
w środowisku sztucznie wytworzonym w złożach biologicznych, w komorach osadu czynnego lub w komorach fermentacji ścieków .
Klasy czystości wody

?Klasa pierwsza
Wody w tej klasie charakteryzują się bardzo dobrą jakością: a) spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A1, b) wartość wskaźników jakości wody nie wskazują na żadne oddziaływanie antropogeniczne.

?Klasa druga
Wody w tej klasie można określić jako wody o charakterze dobrym: a) spełniają w odniesieniu do większości jakości wody wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A2, b) wartość biologicznych wskaźników jakości wody wskazują na niewielki wpływ oddziaływania czynników antropogenicznych

?Klasa trzecia
Wody w danej klasie określić można jako wody zadowalające: a) spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A2, b) wartość biologicznych wskaźników jakości wody wskazują na umiarkowany wpływ oddziaływania czynników antropogenicznych

?Klasa czwarta
Wody tej klasy scharakteryzować można jako niezadowalającej jakości: a) spełniają wymagania określone dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, w przypadku ich uzdatniania sposobem właściwym dla kategorii A3, b) wartość biologicznych wskaźników jakości wody wskazują, na skutek oddziaływań antropogenicznych, zmiany ilościowe i jakościowe w populacjach biologicznych.

?Klasa piąta
Wody danej klasy identyfikować można z wodami złej jakości: a) nie spełniają wymagań określonych dla wód powierzchniowych wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, b) wartość biologicznych wskaźników jakości wody wykazują na skutek oddziaływań antropogenicznych, zmiany polegające na zaniku występowania znacznej części populacji biologicznych.
Znaczenie biologiczne wody
Woda jest powszechnym rozpuszczalnikiem związków ustrojowych i niezbędnym uzupełnieniem pokarmu wszystkich znanych dotąd organizmów. Uczestniczy w przebiegu większości reakcji metabolicznych, stanowi środek transportu wewnątrzustrojowego: np. produktów przemiany materii, substancji odżywczych, hormonów, enzymów. Reguluje temperaturę i uczestniczy w reakcjach hydrolizy. Stanowi płynne środowisko niezbędne do usuwania końcowych produktów przemiany materii. Woda stanowi średnio 60% masy dorosłego człowieka, w przypadku noworodka ok. 15% więcej.
Znaczenie kulturowe wody
W kulturowej symbolice woda jest jednym z żywiołów (czterech w kulturze europejskiej, lub pięciu w tradycji chińskiej) i przeciwstawiana jest ogniowi, powietrzu i ziemi (w Europie) lub ogniowi, metalowi , drewnu i ziemi (w Chinach).
Woda jest jednym z żywiołów.
Symbolizuje życie, płodność i oczyszczenie (choć bywa także ukazywana jako siła zła, zwłaszcza w przeciwstawieniu wody czystej i brudnej). Woda jest częstym elementem mitów kosmogonicznych. Bywa też uważana za medium ułatwiające przejście z jednego świata do drugiego (w starożytnej Grecji Charon przewoził łodzią duszę zmarłego do Hadesu, gdzie pijąc wodę ze źródła Lete zapominała o minionej egzystencji). W wielu religiach zanurzenie w wodzie symbolizuje oczyszczenie i odrodzenie (por. chrzest).
Rodzaje wody
Rodzaje wody w zależności od czystości i zastosowania:
?woda surowa
o woda opadowa np. deszczówka
o woda powierzchniowa np. rzeka
o woda podskórna
o woda gruntowa
o woda głębinowa
o woda Źródlana
o woda słona np. morska
o woda słodka
o woda zaburtowa
?woda użytkowa (zasoby wodne)
o woda wodociągowa
o woda pitna
o woda przemysłowa
o woda destylowana
o woda podwójnie destylowana (woda redestylowana)
?ścieki (Więcej informacji na temat zanieczyszczeń znajdziesz tu)
o ścieki komunalne
o ścieki przemysłowe
o ścieki rolnicze

Woda to tlenek wodoru, związek chemiczny o wzorze H2O.

Występuje w warunkach pokojowych w stanie ciekłym. W stanie gazowym wodę określamy mianem pary wodnej, a w stałym stanie skupienia – lodem. Potocznie często do każdego ze stanów skupienia odnosi się słowo woda.
Woda jest bardzo dobrym rozpuszczalnikiem dla substancji polarnych. Większość występującej w przyrodzie wody jest “słona” (około 97,38%), tzn. zawiera dużo rozpuszczonych soli, głównie chlorku sodu. W wodzie rozpuszczonych jest też wiele gazów, najwięcej dwutlenku węgla.
Obieg wody w przyrodzie
Pod wpływem ciepła słonecznego powierzchnia mórz i oceanów nieustannie paruje. Woda zmienia stan skupienia i masy pary wodnej mieszają się z powietrzem.
Przy dostatecznie dużej wilgotności powietrza następuje skraplanie pary wodnej do postaci małych kropelek, które grupują się w widoczne skupienia ? chmury.
W wyniku ochładzania na niewielkich wysokościach powietrza zawierającego parę wodną powstają mgły. Chmury, niesione wiatrem przemieszczają się nad powierzchnią lądów mórz i oceanów. W określonych warunkach drobniutkie kropelki łączą się ze sobą w większe krople i opadają na ziemię jako deszcz, śnieg lub grad.
Ziemia wchłania opady atmosferyczne i gromadzi je w postaci wód gruntowych. W niektórych miejscach wody gruntowe wydostają się na powierzchnię i tak powstają źródła. Z nich biorą początek strumyki, te z kolei łączą się ze sobą w większe strumienie i rzeki, które wpadają do morza lub oceanu. W ten sposób zamyka się obieg wody w przyrodzie. Proces zaczyna się od nowa.

Hydrosfera
Hydrosfera jest wodną powłoką Ziemi przenikającą atmosferę i skorupę ziemską. Obejmuje wody występujące w przyrodzie w postaci gazowej, ciekłej i stałej. Hydrosferę stanowią: oceany, morza, jeziora, rzeki, bagna, pokrywa śnieżna, lodowce kontynentalne (lądolody), lodowce górskie, lód gruntowy (trwała marzłoć), wody podziemne oraz para wodna występująca w atmosferze (w troposferze) i skorupie ziemskiej.
Hydrosfera pokrywa 70,8% powierzchni Ziemi w postaci wód otwartych i 2,5% powierzchni w postaci lodowców. Cechuje ją stałość zapasów wodnych (ok. 1,3 mld km3). Gromadzi ona głównie wody słone. Wody słodkie stanowią jedynie 2,5% objętości hydrosfery; najwięcej wód słodkich magazynują lodowce (69% wody słodkiej hydrosfery) i wody podziemne (30%).
Hydrosfera jest tą sferą biosfery, w której powstało życie.
Woda pokrywa ponad 70% powierzchni ziemi.
Podstawowe pojęcia związane z hydrosferą.
Obieg wody w przyrodzie – topnienie zamarzanie skraplanie parowanie sublimacja resublimacja, bierze w nim udział ok. 0,03% wody na Ziemi. Więcej informacji na temat obiegu wody znajdziesz tu.
Bilans wodny – jest to zestawienie strat i zysków wody w ciągu roku hydrologicznego(od listopada do października)
Zyski wodne:
Opady atmosferyczne
Pozostałości z poprzedniego okresu
Dopływ powierzchniowy lub podziemny z sąsiednich terenów.
Straty wodne
Parowanie
Wsiąkanie
Odpływ powierzchniowy i podziemny do sąsiednich terenów

Rzeki – wody płynąca stale lub okresowo w wyraźnym korycie opadającym w określonym kierunku.
Rzeka główna – rzeka uchodząca do morza.
System rzeczny – rzeka główna wraz z dopływami.
Dorzecze – obszar z którego wody spływają do jednej rzeki za pośrednictwem różnej wielkości dopływów.

Rodzaje rzek:
rzeki stałe- woda stale płynie w korycie
rzeki epizodyczne- (chwilowe) woda płynie po ulewnych deszczach na pustynie(w czasie trwania burzy)
rzeki okresowe(sezonowe)płyną w okresach deszczowych , wysychają w porze ciepłej(letniej)

Morza i oceany
Morze – część oceanu oddzielona od jego otwartych wód przez:
Półwyspy
Łańcuchy wysp
Progi podwodne
Układ prądów morskich
Podział mórz:
Morza otwarte – morza które mają szerokie połączenie z oceanem światowym np. Morze Arabskie
Morze wewnętrzne – otoczone są prawie ze wszystkich stron lądami, połączone z oceanem tylko cieśninami np. Morze Bałtyckie, Morze Śródziemne.
Morza przybrzeżne – oddzielone są od oceanu wyspami lub półwyspami np. Morze Japońskie
Morze między wyspowe – oddzielone od oceanu archipelagami wysp np. Morze Koralowe

Ocean – zawiera słona wodę, rozróżnia się: Ocean Spokojny, Ocean Atlantycki, Ocean Indyjski i Ocean Arktyczny.
Ukształtowanie dna oceanicznego
szelf
stok kontynentalny
basen oceaniczny
rów oceaniczny
grzbiet oceaniczny
góry pochodzenia wulkanicznego
podwodny kanion
gujot

Pływy morskie (przypływy i odpływy) – regularnie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie. Wywołuje je zjawisko pływowe, a konkretnie siły grawitacyjne Księżyca, oraz w mniejszym stopniu, Słońca oraz siła odśrodkowa wywołana obrotem Ziemi wokół środka ciężkości układu Ziemia – ciało niebieskie działające na naszą planetę. Przeciętny czas między przypływami wynosi 12 godzin i 24 minuty.
Prądy morskie – masy wody płynące w wierzchniej warstwie oceanu; gdy temperatura “oceanicznej rzeki” jest wyższa od otaczającej wody, jest to prąd ciepły; gdy wody niesione przez prąd morski są chłodniejsze od otaczających wód, jest to prąd zimny.

Pozostałe zagadnienia związane z hydrosferą
Jezioro – śródlądowy zbiornik wody znajdujący się w obniżeniu terenu. Jeziora powstałe dzięki siłom natury określamy jako naturalne, natomiast utworzone przez człowieka nazywany jeziorami sztucznymi.
Bagno – obszar trwale podmokły, porośnięty roślinnością przystosowaną do specyficznych warunków środowiska; powstaje w warunkach bardzo płytkiego zalegania wód podziemnych, utrudnionego odpływu wód gruntowych i opadowych, wokół wysięków i źródeł, w wyniku zarastania jezior i starorzeczy; w zbiorowiskach roślinnych przebiega proces tworzenia się torfu, którego gromadzenie może prowadzić do powstawania torfowiska.
Lodowiec – masa lodu powstała na lądzie z nagromadzonego i przekrystalizowanego śniegu, znajdująca się w stałym, powolnym ruchu; rozróżnia się lodowce kontynentalne (lądolód) i lodowce górskie, składające się zwykle z pola firnowego i wypływających z niego mas lodu, zw. jęzorami lodowcowymi; najdłuższym lodowcem świata jest Lodowiec Fedczenki w Pamirze (77 km).

Stany skupienia wody
Woda występuje najczęściej w postaci cieczy, jednak może być ona również ciałem stałym (lód lub śnieg), a także gazem (para wodna).Prawie wszystkie substancje mogą przechodzić z jednego stanu skupienia w inny. Rozróżnia się następujące przejścia fazowe wody :
?ze stanu stałego w ciekły – topnienie
?ze stanu ciekłego w stały – krzepnięcie
?ze stanu ciekłego w gazowy – parowanie
?ze stanu gazowego w ciekły – skraplanie
?ze stanu stałego w gazowy – sublimacja
?ze stanu gazowego w stały – resublimacja

Stan stały – lód lub śnieg.
Lód lub śnieg występują poniżej 0 °C tzw. temp. topnienia. W przyrodzie występują w zimie lub cały czas na obu biegunach. Mają właściwości jak każde ciało stałe tzn. mają określony kształt, trudno zmienić ich objętość. Lód pow.- staje ze schłodzonej wody czyli przez krzepnięcie lub przez resublimację. Lód tak samo jak woda i para wodna nie ma koloru, w dotyku jest zimny i jest ciałem kruchym np. kiedy uderzymy kawałek lodu młotkiem rozkruszy się na wiele drobnych kawałków. Zjawisko zmiany obj. podczas przechodzenia z fazy ciekłej do fazy stałej wody (lód) pełni bardzo istotną rolę w przyrodzie. W szczególności dotlenienie gleby poprzez rozsadzanie zmarzniętych brył ziemi oraz zjawisko pękania skał. Śnieg podobnie jak lód powstaje ze schłodzonej wody lub pary wodnej. Ma kolor biały co można zauważyć podczas zimy. Na śniegu można wykonywać wiele sportów jak narciarstwo lub snowboard.

Stan cieczy – woda.
Woda występuje pomiędzy temp.0 °C i 100 °C. Jest ona najważniejszym składnikiem kuli ziemskiej. Bez niej nie mogły by rosnąć rośliny, żyć zwierzęta oraz ludzie. Woda jest wykorzystywana przez człowieka w wielu gałeziach przemysłu. Ma ona takie same właściwości jak inne ciecze. Nie ma określonego kształtu nie jest ściśliwa. Powstaje ona przez schłodzenie pary wodnej czyli skraplanie lub ogrzewanie lodu czyli topnienie. Woda występuje w postaciach jezior, rzek, oceanów itp. Woda jest rozpuszczalnikiem dla wielu ciał stałych np. dla cukru, soli, wapnia. Woda zajmuje więcej powierzchni na kuli ziemskiej niż kontynenty. Ludzie niestety nie potrafią docenić tej wspaniałej cieczy i wrzucają do wody chemikalia, odpady radioaktywne itp. Woda była przedmiotem wielu badań, które osiągnęły światową sławę.

Stan gazowy-para wodna.
Para występuje w każdej temperaturze. Im większa powierzchnia swobodna tym woda szybciej paruje. Para wodna tworzy się przez parowanie i powyżej 100o C czyli temp. wrzenia oraz przez sublimację czyli zamianę lodu w parę. Często para wodna mylona jest z mgłą, mgła to drobne kropelki wody, para wodna natomiast jest niewidoczna i tworzy się wszędzie. W krajach cieplejszych występuje więcej pary wodnej niż w krajach chłodniejszych dlatego Europejczykowi trudno jest się zaaklimatyzować w Afryce lub w Azji. Parę wodną wykorzystuje się w silnikach parowych, używana jest też saunach do gorących kąpieli parowych. Zjawisko parowania jest jednym z podstawowych czynników istnienia przyrody. Woda parując tworzy obłoki pary w formie chmur, które z chłodzone opadają na ziemię pod postacią deszczu.
Zasoby wodne a potrzeby człowieka
Pijemy ją, używamy do wytwarzania elektryczności, nawadniania pól uprawnych. I do granic możliwości eksploatujemy jej zasoby. Czy światu wystarczy wody?
Jedną z największych sprzeczności tkwiących w naturze ludziej jest to, że cenimy sobie tylko te rzeczy, których nam brakuje. Wodę doceniamy dopiero wtedy, gdy wysychają studnie. A wysychają nie tylko na terenach podatnych na suszę, ale również tam, gdzie zazwyczaj wody było pod dostatkiem. Problem niedoboru wody dobrze rozumieją ci, którzy borykają się z nim na co dzień.
Mapa pokazuje tereny dotknięte niedoborem wody.
Według Sztokholmskiego Instytutu Ochrony Środowiska aż jedna trzecia ludności świata żyje na obszarach dotkniętych umiarkowanym lub ostrym niedoborem wody.
A zapotrzebowanie na nią wzrastało w tempie ponad dwukrotnie przewyższającym współczynnik przyrostu naturalnego. Z drugiej strony zasoby wodne są w zasadzie stałe. Głębsze studnie i nowe zbiorniki mogą chwilowo pomóc, jednak ilość opadów atmosferycznych i wód podziemnych w istotny sposób się nie zmienia. Dlatego, jak oceniają meteorolodzy, w ciągu 25 lat ilość wody przypadająca na osobę może zmniejszyć się o połowę.
Według Sztokholmskiego Instytutu Ochrony Środowiska aż jedna trzecia ludności świata żyje na obszarach dotkniętych umiarkowanym lub ostrym niedoborem wody.
Wpływ na zdrowie
Jak niedobór wody odbija się na ludziach? Po pierwsze, szkodzi zdrowiu. Nie chodzi o to, że umrą oni z pragnienia, lecz o to, że niska jakość wody używanej do gotowania i picia jest przyczyną chorób. Około 80 procent chorób i przeszło jedna trzecia zgonów w krajach rozwijających się to skutki korzystania ze skażonej wody. W półpustynnych krajach Trzeciego Świata zbiorniki wodne są często zanieczyszczone ludzkimi bądź zwierzęcymi odchodami, pestycydami, nawozami lub chemikaliami przemysłowymi. Uboga rodzina może nie mieć innego wyjścia, jak tylko wykorzystywać taką zanieczyszczoną wodę.
Z pozoru trudno uwierzyć, że planeta, której większą część powierzchni zajmuje woda, cierpi na jej niedobór. Jednak 97% wody na świecie nie nadaje się do picia ani nawadniania ze względu na duże zasolenie, a znaczna część pozostałej jest uwięziona w niedostępnych zasobach wód głębinowych, lodowcach i lądolodach. Nic, więc dziwnego, że badacze wypróbowują techniki pozwalające wykorzystać nieprzebrane zasoby wód oceanicznych. Technologia odsalania wód słonych i słonawych jest dobrze rozwinięta, lecz nadal kosztowna, i stosuje się ją obecnie wyłącznie w bogatych, lecz suchych regionach strefy przybrzeżnej.

(dostalam za 6)

Alfred Verner

Szwajcarski chemik nieorganik. W latach 1885 – 1886 odbywał służbę wojskową w Karlsruhe i jednocześnie uczęszczał na wykłady profesora K. Englera [1842 - 1925] w Politechnice w tym mieście. W latach 1886 – 1889 studiował pod kierunkiem Hantzscha w Federalnej Politechnice w Zurychu (ETH) uzyskując dyplom z chemii technicznej. Rok później został doktorem tej uczelni. W latach 1890 – 1891 kontynuował badania w Paryżu w College de France w laboratorium Berthelota. Od 1893 r. był profesorem chemii Uniwersytetu w Zurychu.

Rozwijał wszechstronne badania dotyczące budowy związków nieorganicznych. Sformułował teorię budowy związków koordynacyjnych, którą uzasadnił licznymi wynikami doświadczalnymi. Zsyntezował wiele związków koordynacyjnych; usystematyzował dostępną mu wiedzę na ich temat, również dotyczącą metod doświadczalnych ich badania. Jego prace miały wpływ m.in. na wyjaśnienie budowy dwóch bodajże najważniejszych związków występujących w przyrodzie ożywionej, mianowicie chlorofilu i hemoglobiny oraz pogłębiły zrozumienie właściwości kwasowo – zasadowych. Duże znaczenie mają jego badania dotyczące izomerii związków chemicznych – zwłaszcza azotu, w tym oksymów (R2CNOH, gdzie R – alkil i/lub aryl) oraz związków koordynacyjnych.
Jego uczniami byli między innymi Karrer i P. Pfeiffer [1875 -1951].
Napisał wiele artykułów naukowych oraz wysoko cenione książki: Lehrbuch der Sterechemie, 1904 oraz Neuere Anschauungen auf dem Gebiete der anorganische Chemie, 1906.
Otrzymał Nagrodę Nobla (jako pracownik Uniwersytetu w Zurychu) w zakresie chemii w 1913 r. za prace nad wiązaniami chemicznymi w molekułach, zwłaszcza nieorganiczny.