Chemia jest nauka która zajmuje się badaniem różnych substancji ich właściwościach oraz przemianach jakim ulegają
Chemia jest nauką przyrodniczą i doświadczalną.
Osiągniecia w tej dziedzinie umożliwiły opracowanie nowych nowych technologi oraz wzrost skali produkcji w technologich tradycyjnych. Rozwija się przemysł chemiczny?

Przemysł chemiczny ma trzy oblicza:

tzw. wielką chemię – czyli przemysł surowcowy, do którego zalicza się przemysł petrochemiczny, przemysł tworzyw sztucznych, produkcja kwasu siarkowego, nawozów i tzw. wielka synteza organiczna.
chemię małotonażową – która specjalizuje się w produkcji stosunkowo małych ilości, ale za to bardzo kosztownych substancji, takich jak leki, związki zapachowe, detergenty, farby, kleje, itp.
przetwórstwo chemiczne – które nie produkuje chemikaliów jako takich, lecz tylko je przetwarza w produkty końcowe, poprzez mieszanie, obróbkę termiczną i mechaniczną lub tylko konfekcjonowanie (pakowanie).

Elementy chemii w budowie szybowca:

Materiały używane do budowy szybowców muszą spełniać określone normy.
Do lat siedemdziesiątych XX wieku podstawowym materiałem było drewno, do pokrywania powierzchni skrzydeł czy kadłubów najczęściej w szybowcach drewnianych używano sklejki oraz płótna.
Obecnie wynaleziono nowoczesne materiały, które udoskonaliły ich wytrzymałość i lot?

budowane są z laminatów szklano-epoksydowych, kompozytów włókien węglowych i aramidowych .

laminaty są to tworzywa warstwowe które otrzymuje się w wyniku połączenia w jedną całość kilku lub kilkudziesięciu warstw nośnika najczęściej:

a)Forniru ?są to cienkie płaty drewna uzyskiwane przez skrawanie płaskie (styczne – w kierunku prostopadłym do włókien) lub obwodowe (łuszczenie). Płaty te mają grubość od 0,1 do 3,0 mm. Płaty grubości do 5 mm zwane są obłogami. Fornir w zależności od efektywności rysunku (od gatunku drzewa) może być przeznaczony na sklejkę, okleinę lub drewno warstwowe prasowane.
Uplastycznienie przeprowadza się przez gotowanie surowca w wodzie lub naparowywanie parą nasyconą. Szybsze uplastycznienie następuje przy parowaniu. Ogólnie przyjmuje się 1, 5-2 godziny na każdy centymetr promienia wyrzynka przy parowaniu i 2-3 godziny przy gotowaniu.
b)arkuszy papieru
c)tkanin:
-bawełniane
-azbestowej: tkanina zbudowana z różnych minerałów występujących w włóknistej formie. Charakteryzuje się znaczną odpornością na działanie czynników chemicznych, ścieranie i wysoką temperaturę. najczęsciej stosowana jako materiał izolacyjny ponieważ nie przewodzi ciepła i prądu.
Jednak jego pył jest zbyt szkodliwy, wywołuje (pylice) czyli przelekła chorob układu oddechowego i prowadzi do niewydolności krążenia i raka płuc.
-szklanej: otrzymywane są ze szkła wodnego i czasami też ze stopionego szkła.

Wszystkie te elementy połączone są nasycone lub powleczone żywicą syntetyczną np.:

a)fenolowo- formaldehydową :Tworzywo sztuczne typu bakelit powstaje w wyniku reakcji fenolu z aldehydem mrówkowym. Reakcja między fenolem a aldehydem mrówkowym zachodzi w obecności katalizatorów
zasadowych (wodorotlenek sodu, chlorek amonu). W pierwszym etapie reakcji powstaje mieszanina alkoholi o- i p-hydroksybenzylowych, które reagują dalej tworząc polikondensat, zwany żywicą rezolową. Stałe i ciekłe żywice rezolowe są topliwe i rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych. Wielkość cząsteczek polikondensatu zależy od czasu i temperatury ogrzewania. Ostateczną strukturę żywicy tworzą splątane łańcuchy połączone ze sobą mostkami metylenowymi.
b)Poliestrową: grupa żywic syntecznych, których głównym składnikiem są różnego rodzaju poliestry. Najczęściej spotykane są dwuskładnikowe nienasycone żywice poliestrowe, w których proces sieciowania, zachodzi w temperaturze pokojowej i jest oparty na rodnikowo inicjowanej reakcji między wiązaniami wielokrotnymi węgiel-węgiel występującymi w strukturze tych substancji.
c)Epoksydową: rodzaj jedno- lub dwuskładnikowych żywic syntetycznych, które są zdolne do tworzenia nietopliwych i nierozpuszczalnych tworzyw sztucznych na skutek reakcji sieciowania z udziałem ugrupowań epoksydowych.
Żywica epoksydowa jest, zależnie od masy cząsteczkowej i struktury wysokolepką cieczą lub topliwym ciałem stałym, rozpuszczalnym w ketonach i węglowodorach aromatycznych. Utwardzona żywica epoksydowa staje się nierozpuszczalna i nietopliwa, bardzo przyczepna do prawie wszystkich materiałów oraz względnie chemoodporna.
Istnieją trzy sposoby otrzymywania żywic epoksydowych w przemyśle:
-reakcja epichlorochydryny ze związkami posiadającymi ruchliwe atomy wodoru (najczęściej difenole, czasem diaminy lub poliglikole) katalizowana zasadą, a następnie oligomeryzacja powstałych związków
-bezpośrednie utlenianie za pomocą kwasów organicznych nienasyconych węglowodorów alifatycznych lub cykloalifatycznych do odpowiednich związków epoksydowych
-addycja kwasu chlorowego(I) (HOCl) do związków nienasyconych i dehydrohalogenacja za pomocą zasady
d) aminową

proces łączenia warstw nośnika przeprowadza się w temperaturze ok. 105 stopni C, pod ciśnieniem 15MPa.
Zależnie od potrzeby dodawane są do tych żywic odpowiednie wypełniacze, zwłaszcza zaś gdy występują tzw. pogrubione spoiny lub gdy istnieje trudność z dokładnym dopasowaniem łączonych powierzchni. Drobno cięty rowing i płatki bawełniane zwiększają wytrzymałość połączenia, mikrobalon natomiast (lekki drobny proszek) stosowany jest do dobrego wypełnienia grubej spoiny. Krzemionka koloidalna dodawana jest do masy kleju w celu zapobieżenia wyciekaniu ze spoin świeżo naniesionego kleju. Często stosuje się jednocześnie kilka z wymienionych tu dodatków.

O zastosowaniu laminatów w konstrukcjach szybowcowych zadecydowały następujące właściwości laminatów:
- wysoka wytrzymałość,
- odporność na działanie czynników zewnętrznych,
- zdolność zachowania uformowanego przy wytwarzaniu kształtu,
- możliwość wiernego odwzorowania kształtów z foremnika,
- uzyskiwanie idealnie gładkich powierzchni zewnętrznych powłok,
- mniejsza pracochłonność w porównaniu z innymi metodami wytwarzania,
- stosunkowo prosta konstrukcja i technologia szybowców z laminatów.

proces budowy szybowca z laminatów szklano-epoksydowych jest bardzo powszechny i stosowany najczęściej.

Osłony kabin

Osłony kabin zbudowane są ze szkła organicznego.
Szkło organiczne to inaczej Poli(metakrylan metylu), PMMA. Przezroczysta masa wyglądem przypominająca szkło.
-[-CH2-C(CH3)( COOCH3)-]n jego gęstość wynosi 1,18 g/cm3.
Jest produktem polimeryzacji metakrylanu metylu. zbudowany z makrocząsteczek, głównie liniowych, rzadziej rozgałęzionych.
Nieograniczenie długo plastyczne w podwyższonej temperaturze, a twarde w temperaturze otoczenia (proces ten w przypadku termoplastów jest odwracalny).
Szkło organiczne jest odporne na działanie czynników atmosferycznych, kwasów, zasad, ozonu, węglowodorów alifatycznych oraz niskich temperatur. Ulega natomiast działaniu węglowodorów aromatycznych, ketonów, estrów. Jest palny, nie jest odporny na wysokie temperatury.

PALIWA LOTNICZE

Druga połowa XX wieku to okres dynamicznego rozwoju lotnictwa. Świat w 2003 konsumował ok. 720 milionów litrów nafty lotniczej w ciągu jednego dnia. Czyli co 5 minut w komorach spalania silników lotniczych znika paliwo, którym możny by wypełnić 5 basenów olimpijskich!
Paliwo lotnicze musi spełniać odpowiednie parametry:
-Duża ilość energii ze spalania w stosunku do masy i objętości paliwa. W samolotach istotna jest waga i objętość ? paliwo nie może być zbyt ciężkie i zajmować zbyt dużą objętość.
-Wytrzymałość na niskie temperatury. Na każde 100 m wysokości temperatura spada o 0,65 stopni C, a więc na wysokości rejsowych maszyn pasażerskich (10 000 m) wynosi nawet ?50 stopni C.
-Stabilność cieplna. Właściwości paliwa nie powinny się zmieniać w wyniku zmiany temperatury.

Kerozyna

Paliwo lotnicze, ze względu na specyficzne warunki pracy musi spełnić wiele wymagań.
Kerozyna to paliwo lotnicze potocznie nazywane ?nafta lotniczą?.
Jest to niskogatunkowe paliwo węglowodorowe otrzymywane z ropy naftowej, będące mieszanką węglowodorów cięższych od stosowanych w benzynie. Kerozyna jest paliwem znacznie tańszym od benzyny i jest zdatna do spalania w silnikach turboodrzutowych lub turbowałowych.
Ze względu na niską liczbę oktanową i prostą technologię wytwarzania jest stosunkowo tania – tańsza niż benzyna czy diesel, ale także przez to jest nieprzydatna do zasilania silników zarówno o zapłonie iskrowym (benzynowych), jak i samoczynnym (wysokoprężnych – Diesla).
Nafta lotnicza ma niestety także swój wkład w emisję dwutlenku węgla, któremu przypisuje się odpowiedzialność za globalne ocieplenie. Szacuje sie, że samolot pasażerski na trasie z Los Angeles do Nowego Jorku (5000 mil) emituje do atmosfery 1,5 ton CO2. Na jednego pasażera.
Kerozyna spełnia wszystkie powyższe wymagania.

tartujący F-16 zużywa nawet 2 litry paliwa lotniczego na sekundę.

Masa i objętość paliwa w stosunku do uzyskiwanej energii. Najbardziej zbliżone parametry w stosunku do nafty lotniczej posiada biodiesel. Interesujące właściwości ma wodór – z jednego kilograma można uzyskać prawie 3 razy więcej energii niż z nafty – jest to cenna właściwość w lotnictwie, gdzie liczy się niski ciężar. Niestety, kilogram ciekłego wodoru zajmuje objętość ok 4 razy większą niż nafta o tej samej masie.

Biodiesel

Jest to biopaliwo ? zastępcze paliwo -przetworzony chemicznie olej roślinny, np. rzepakowy do silników wysokoprężnych (Diesla).
Biodieslem nazywamy zarówno estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME – czysty biodiesel) jak i mieszanki paliwowe z olejem napędowym w celu otrzymania paliwa zapewniającego lepsze warunki pracy silnika:
-B100 100% FAME
-B80 80% FAME 20% ON
-B20 20% FAME 80% ON i tak dalej.
-Dodatkowo biodiesel ma o wiele lepsze smarowanie niż tradycyjny olej napędowy oraz przedłuża istotnie żywotność silnika.

Biodiesel jest paliwem biodegradowalnym i nietoksycznym, jego wykorzystanie powoduje znaczne obniżenie emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Nie powoduje zanieczyszczeń związkami siarki, a część wyemitowanego w trakcie spalania dwutlenku węgla zostaje wcześniej wchłonięta przez rośliny a w przypadku ON pochodzi on z ropy naftowej; w związku z tym wprowadza się mniejsze ilości dodatkowego, CO2 do atmosfery.
Nadaje się on do wykorzystania prawie wszędzie tam, gdzie dziś stosuje się olej napędowy.

Aby otrzymać litr biodiesla, potrzeba niewiele ponad litr oleju roślinnego i ok. 0,1 litra metanolu.

Próbka biodiesla po pierwszym płukaniu. Na dole naczynia widoczna warstwa wody zawierają­cej zanieczyszczenia wyciągnięte z paliwa.

Biodiesel jest lepszym rozpuszczalnikiem niż olej napędowy, stąd pojawia się tendencja do wypłukiwania przez to paliwo zanieczyszczeń z baków pojazdów eksploatowanych wcześniej na oleju napędowym. Zanieczyszczenia te w początkowym okresie korzystania z biodiesla osadzają się na filtrach paliwa co może powodować ich zatykanie.

Biodiesel blokuje zimny filtr paliwa w temperaturze wyższej niż dzieje się to w przypadku stosowania oleju napędowego.

Produkcja paliwa biodiesel:

Wyprodukowanie tego paliwa jest bardzo proste i może zrobić to każdy z nas. Wystarczy zakupić odpowiednie do tego urządzenia, które można dostać w Polsce.
Do jego produkcji potrzebne są surowce:
-olej roślinny – nowy lub zużyty
- metanol
- NaOH lub KOH
Mniejsze ilości biopaliwa można wykonywać ręcznie, lecz do większych ilości potrzebna jest odpowiednia aparatura.
Na początku należy określić kwasowość oleju roślinnego. Jest różna i zależy od partii produkcyjnej, a także od tego, czy olej jest świeży czy przepracowany.

W zależności od otrzymanego wyniku należy zastosować różną ilość wodorotlenku sodu / potasu.
Do wyprodukowania 1000 litrów biodiesla potrzeba 1000 litrów oleju roślinnego, 150 l metanolu oraz ok. 22 kg KOH.
Następnie w urządzeniu następuje mieszanie składników i to trwa godzinę. Wymieszane składniki należy pozostawić na 16 do 20 godzin, czym dłużej tym, jakość paliwa jest lepsza.
Przez ten cały czas następuje oddzielenie gliceryny od paliwa. Należy ją potem odprowadzić do osobnego pojemnika. Z 1000 litrów oleju roślinnego otrzymuje się 200 kg gliceryny, którą można sprzedawać po 1 zł/kg.
Otrzymane paliwo oczyszcza się poprzez pranie wodą z dodatkiem chemicznego środka który ułatwia wiązanie wody z zanieczyszczeniami w paliwie i parowanie metanolu.
Do zamkniętego pojemnika, w którym znajduje się biodiesel należy wlewać wodę, mieszać, a następnie spuszczać wodę po kilku minutach, gdy oddzieli się ona od oleju. Czynność należy powtarzać (za każdym razem mieszając intensywniej, w pierwszym płukaniu mieszanie powinno być delikatne) tak długo, jak długo zużyta woda będzie mętna.

Ciekły wodór

Wodór w stanie lotnym ma bardzo małą gęstość energetyczną w stosunku do objętości. Żeby mógł spełniać rolę paliwa należy go skroplić, schładzając do temperatury -252,8 ?C i utrzymywać w tym stanie w specjalnie izolowanych zbiornikach.

Wodorowe ogniwo paliwowe składa się z dwóch (wykonanych z porowatego materiału) elektrod, otoczonych katalizatorami, między którymi znajduje się elektrolit. Ogniwo działa na zasadzie zamiany energii powstałej z chemicznej reakcji łączenia wodoru z tlenem – w energię elektryczną.
Wodór doprowadza się do anody, gdzie atomy ulęgają rozkładowi na elektrony i protony. Elektrony, poprzez katalizator przenikają do zewnętrznego obwodu elektrycznego, tworząc prąd. Natomiast protony, po przejściu przez katalizator i elektrolit (np. w postaci membrany z polimerów), docierają do katody. Katoda jest otoczona tlenem pobieranym z powietrza, który łącząc się z protonami i elektronami tworzy cząsteczki wody, będącą ubocznym produktem reakcji.
Ogniwa dzielą się w zależności od typu elektrolitu na następujące: alkaliczne, z elektrolitem w postaci membrany z polimeru, z kwasem fosforowym, ze stopu alkaliczno – węglanowego,
z tlenkami metali (pracujące w temperaturze 900 – 1000 0C). Przebiegi reakcji są pokazane w tabeli.
( tabela ze strony: http://www.ekologika.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=423 )
Wodorowe ogniwo nie wydziela spalin, co stanowi największą zaletę. Teoretycznie, 83 % energii może być przemienione na prąd elektryczny. W rzeczywistości, rzecz jasna, uzyskuje się mniej, ale w porównaniu z tradycyjną technologią sprawność jest bardzo wysoka.

Plusy i minusy promieniowania w życiu codziennym.
Od lat mówi się o szkodliwości promieniowania. Do walki z promieniowaniem i jego przedmiotami, bronią czy elektrowniami emitującymi promieniowanie są tysiące stowarzyszeń i ekologów. Na ogół znamy w większości złe strony promieniowanie takie, jakie jest emitowane po próbach jądrowych, katastrofach okrętów o napędzie atomowym czy wypadkach w elektrowniach jądrowych. Broń jądrowa, która wykorzystuje energię wydzielaną podczas reakcji łańcuchowej rozpadu jąder ciężkich (uran 233, 235 pluton 239) w wyniku wybuchu, której powstaje ogromna fala uderzeniowa, o wielkiej sile rażenia i burzenia, wywołująca promieniowanie cieplne tworząca oparzenia i pożary, promieniowanie jonizujące, promieniotwórcze i zostawiająca ogromne spustoszenie i zatrucie terenu budzi od wielu lat ogromne kontrowersje. Po próbach jądrowych teren, na którym odbywały się próby wymiera w niemal stu procentach. Roślinność i zwierzęta wymierają bezpowrotnie. W wyniku katastrofy w elektrowni jądrowej w Czarnobylu śmierć poniosło wiele osób skażone zostały większe obszary Ukrainy, Białorusi a także Polski. W wyniku tej katastrofy (1986) dzieci rodziły się z wadami, a ludzie umierali w wyniku wielu chorób związanych z napromieniowaniem. Strach budzą także leżące na dnie mórz okręty o napędzie atomowym, a także rakiety z głowicami jądrowymi, które ponoć
leżą na dnie oceanów. Z tych wielu powodów broń atomowa jest nazywana bronią masowej zagłady a nośniki energii tego typu nie jest tolerowany przez większość ludzkości na świecie. Pomimo tego są rodzaje promieniowania zawarte w wielu przedmiotach dwudziestego wieku, które są wręcz niezbędne w dzisiejszych czasach a także mogą uratować lub polepszyć życie człowieka. Pierwszym przykładem niech będzie promieniowanie Rentgena bardzo potrzebne w medycynie do sprawdzania złamań zwichnięć a także potrzebne w wielu ważniejszych sprawach medycznych. Kolejnym przykład to naświetlanie w przypadku chorowania na raka, także pomaga to człowieka. Przechodząc do bardziej przyziemnych przedmiotów należy wspomnieć o kuchence mikrofalowej, która znajduje się teraz w tak wielu domach czy tak bardzo teraz popularnych telefonach komórkowych przy użyciu, których nasz mózg także narażony jest na promieniowanie. Druty wysokiego napięcia, które budzą wiele kontrowersji także wytwarzają pewne promieniowanie. Ja osobiście uważam, iż broń jądrowa i nośnik energii taki jak paliwo jądrowe nie jest najlepszym ludzkim wynalazkiem, możliwe jest także, iż to człowiek nie umie się tym posługiwać. Z informacji, które zaczerpnęłam w mediach myślę, iż ludzkość mogłaby
spokojnie żyć bez broni jądrowej. Co do promieni Rentgena myślę, iż jest to wspaniały wynalazek i pomaga on ludziom a nie szkodzi. Telefony komórkowe i kuchenki mikrofalowe pomimo tego, iż w jakimś stopniu szkodzą na ludzkie zdrowie, ułatwiają życie ludziom i część dzisiejszej populacji nie mogłaby się bez tego obyć. Podsumowując ten temat myślę, iż ludzie powinni jednak używać tego typu wynalazki
w granicach ludzkiego rozsądku, a broń atomowa nigdy ludzkości nie pomoże rozwiązywać swoich międzynarodowych problemów.

Oddziaływanie fal radiowych przenośnych aparatów telefonicznych na organizm człowieka.
Telefony komórkowe emitują promieniowanie o częstotliwościach radiowych, kiedy są używane, oraz nieznaczące ilości promieniowania podczas czuwania. Efekt
promieniowania zależy od jego częstotliwości. Częstotliwość jest częstością, z jaką zmienia się pole elektromagnetyczne podawaną w hercach (Hz), gdzie 1 Hz jednym cyklem (jedną zmianą kierunku pola) na sekundę, a 1 megaherc (MHz) to 1 milion cykli na sekundę. Fale radiowe AM mają częstotliwość około 1 MHz, FM (zwane dawniej UKF) około 100 MHz, kuchenki mikrofalowe około 2450 MHz. Cyfrowa telefonia komórkowa, używa dwóch częstotliwości: 860-900 MHz (system GSM) oraz 1800-2200 MHz (GSM 1900, zwany dawniej systemem DCS). Dla porównania rentgenowskie (używane w pracowniach diagnostyki obrazowej wykonania zdjęć) powyżej miliona Megahercy (dokładniej rzędu 3 * 1013).
Przy bardzo wysokich częstotliwościach charakterystycznych dla promieni Rentgena (a tym bardziej promieniowania gamma, o jeszcze wyższej częstotliwości fal) występują wystarczające ilości energii by rozbić wiązania chemiczne (jonizacja). W ten sposób promienie Rentgena mogą uszkadzać materiał genetyczny komórek, potencjalnie prowadząc do raka, lub defektów płodu. W przypadku mniejszych częstotliwości, jak mikrofale, energia jest zbyt mała, by rozbijać wiązania chemiczne. Dlatego mikrofale nazywamy ?niejonizującymi?. Fale radiowe te powodują podgrzewanie tkanek, dokładnie tak samo jak robi to kuchenka mikrofalowa. Efekt ten obserwuje się jedynie przy dużych poziomach promieniowania i nie jest pewne, czy jego niskie poziomy mogą powodować jakiekolwiek niepożądane efekty biologiczne. Tymczasem moc kuchenki mikrofalowej to 1000-2000 Watów, podczas gdy moc nadajnika w aparacie telefonicznym nie przekracza 2 Watów. Podczas rozmowy przez komórkę moc promieniowania jest zbyt mała, aby efektywnie ?podgrzać? mózg. Podstawą, na jakiej uważa się, iż głowa jest najbardziej
narażoną częścią ciała jest fakt, że elementem promieniującym jest antena telefonu. Nie rozważa się możliwości wpływu telefonów, których antena jest zainstalowana na dachu samochodów, gdyż siła promieniowania spada drastycznie wraz ze wzrostem odległości od jego źródła. Dlatego większość prowadzonych badań odrzuca tezę, jakoby rak mózgu mógł być powodowany przez telefony komórkowe. Długoterminowe badania komplikują się poprzez szybki postęp technologiczny, który zmienia brane pod uwagę czynniki.
Do najważniejszych należy z pewnością generalny wzrost ?produkcji? fal radiowych.

Promieniotwórczość jest to cecha jąder atomowych, które w wyniku samorzutnego rozpadu emitują różnego typu promieniowanie w postaci cząstek (np.: ?, ?) lub promieniowanie w postaci cząstek fotonów (np.: ?).
Jest wiele odmian promieniotwórczości, np.:
- sztuczna
- naturalna
- kosmiczna
Promieniotwórczość, którą wykazują nuklidy występujące w przyrodzie nazywamy naturalną, a promieniotwórczość, którą wykazują nuklidy stworzone sztucznie nazywamy promieniotwórczością sztuczną. Promieniotwórczość naturalna została odkryta w 1896 r. przez francuskiego uczonego A. H. Becquerela, który zaobserwował, że związki uranu powodują zaczerwienienie kliszy fotograficznej ? wysyłają jakieś niewidzialne promieniowanie. Od nazwiska A.H. Becquerela została nazwana jednostka promieniotwórczości ? Bekerel (Bq). Nad dogłębnym poznaniem tego zjawisk zajęli się Maria Curie- Skłodowska i Piotr Joliot ? Curie. Odkryli oni dwa promieniotwórcze pierwiastki ? rad i polon. W 1903 roku Henri Becquerel, Maria Curie-Skłodowska oraz jej mąż Piotr Joliot – Curie zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie radioaktywności i badania w tej dziedzinie.
W 1934 roku córka państwa Curie, Irena Joliot-Curie i jej mąż Fryderyk Joliot dokonali odkrycia sztucznej promieniotwórczości. Przeprowadzili doświadczenie polegające na bombardowaniu atomów glinu jądrami helu, w wyniku, czego powstawały atomy fosforu. Rok później otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za to odkrycie.

ZAGROŻENIA

Zagrożenie wynikające z promieniowania jest uwarunkowane od pochłoniętej przez człowieka dawki promieniowania oraz jego rodzaju.
Promieniowanie naturalne możemy podzielić na trzy rodzaje:
- alfa (?)
- beta (?)
- gamma (?)
Najniebezpieczniejsze jest promieniowania gamma, ponieważ łatwo przenika przez różne substancje, a zatrzymać może je tylko ołowiana ściana. Promieniowania alfa i beta są mniej niebezpieczne, ponieważ ich przenikalność jest stosunkowo mała. Promieniowanie beta może zatrzymać gruba deska, a promieniowanie alfa nie przedostanie się nawet przez kartkę papieru.
Wpływ promieniowania możemy podzielić na:
- wpływ bezpośredni, który ma miejsce wówczas, gdy promieniowanie niszczy wiązania cząsteczkowe (kwasy nukleinowe)
- wpływ pośredni, który może spowodować radiolizę wody (rozbijanie cząsteczek wody). W wyniku tek reakcji powstają wolne rodniki oraz aktywne jony.
Zbyt duże przyjęte przez człowieka dawki promieniowania są bardzo szkodliwe i powodują różne zmiany w organizmie. Jeśli zmiany nie są zbyt duże, to organizm ludzki potrafi w odpowiedni sposób się bronić. Jeśli dawka promieniowania jest duża, to prowadzi do licznych nieodwracalnych zmian oraz niszczy strukturę komórek. Wrażliwość ludzkiej tkanki na promieniowanie jest zmienna w szerokim zakresie. Największa wrażliwość wykazuje układ krwionośny oraz rozrodczy. Najbardziej wrażliwymi tkankami na promieniowanie są: szpik kostny, tkanka limfatyczna, nabłonek jąder, nabłonek żołądka. Mniejszą wrażliwość wykazują: tkanka łączna, skóra, narządy rozrodcze kobiet, kości, trzustka, wątroba. Zdecydowanie najmniejsza wrażliwość wykazują układ mięśniowy, układ nerwowy oraz mózg. Zmiany popromienne możemy podzielić na:

- zmiany somatyczne, które wpływają na procesy życiowe organizmu ludzkiego;
- zmiany genetyczne, które powodują niepowracalne zmiany oraz uniemożliwiają prawidłowe przekazywanie cech następnym pokoleniom.
Choroba popromienna jest bardzo niebezpieczna i zwykle powoduje śmierć, nieodwracalne zmiany w organizmie lub choroby, np.: białaczkę, anemię plastyczną.

Najczęstszymi objawami choroby popromiennej są:
- osłabienie
- wymioty
- biegunka
- bóle głowy
- spadek odporności organizmu
- owrzodzenie jelit
- zapalenie gardła itp.

Wraz z upływem lat występują skutki późne choroby popromiennej. Są to:
- rak
- niedokrwistość
- zaćma
- proces przedwczesnego starzenia się
- białaczka

We wczesnym stadium choroby istnieje szansa wyleczenia poprzez operację przeszczepu zdrowego szpiku kostnego do organizmu.
Promieniowanie w dość znaczący sposób wpływa na komórki człowieka. Powoduje ono np.:
- śmierć komórki w związku, z czym komórka nie może dalej pełnić swojej funkcji
- zmianę kodu genetycznego komórki w związku, z czym kolejne pokolenia komórek nie jest identyczne z komórkami macierzystymi
- niemożność reprodukcji żywej komórki
- czasami promieniowanie nie wpływa na komórkę

KORZYŚCI

Obok szkodliwych skutków, jakie wywołuje, przy odpowiednim dawkowaniu, promieniowanie jonizujące może być wykorzystywane do różnych celów. Promieniowanie ma bardzo duże zastosowanie w medycynie, przy m.in. prześwietleniach rentgenowskich, tomografii komputerowej, radioterapii.

Powszechnie stosowaną metodą jest promieniowanie żywności, po to, aby mogła być przechowywana dłużej. Badania wykazały, że produkty żywnościowe, które zostały napromieniowane w celu utrwalenia nie są toksyczne ani promieniotwórcze. Jednakże wywołują procesy chemiczne. Zasięg oraz typ tych zmian jest uzależniony od składu chemicznego badanego produktu, temperatury, dawki napromieniowania, dostępu tlenu oraz światła w czasie napromieniowania. Skutkiem napromieniowania są powstające rodniki i zmniejszająca się zawartość witamin.
Metody promieniotwórcze znalazły zastosowanie także w przemyśle. Są wykorzystywane w procesie sterylizacji sprzętu wykorzystywanego w medycynie, w procesie barwienia tkanin, elektronice (elementy półprzewodnikowe), modyfikacji polimerów lub innych substancji, w procesie zabarwiania szkła oraz sztucznych i naturalnych kamieni.
Metody radiacyjne są wykorzystywane w sprzęcie promieniotwórczym (reaktory, mierniki, czujniki oraz regulatory).

Branża metalurgiczna oraz chemiczna wykorzystuje promieniotwórczość w grubościomierzach, gęstościomierzach, miernikach odczytujących poziom materiałów sypkich oraz ciekłych.
Inna metodą radiacyjną wykorzystywaną w przemyśle jest analiza radiacyjna (analiza jądrowa składu substancji). Stosując te technikę jesteśmy w stanie określić zanieczyszczenie ilościowe metalami ciężkimi w odpadach oraz azotu w nawozach sztucznych. Możliwa jest analiza jakościowa w tym samym czasie kilku pierwiastków.

Kolejne zastosowanie promieniotwórczości znajdziemy w militariach. Dotychczas stworzono bomby jądrowe (atomowe – 1945) wykorzystujące reakcje rozszczepienia jąder 233U lub 239Pu; bomby termojądrowe (wodorowe – 1952), opierające się na syntezie jąder helu z izotopów wodoru i litu (tutaj zwykła bomba jądrowa stanowi tylko zapalnik inicjujący reakcję termojądrową); bomby neutronowe (lata siedemdziesiąte), emitującą większą część energii w postaci promieniowania neutronowego, nieniszczącego obiektów materialnych, ale zabijającą istoty żywe.

PODSUMOWANIE

Kończąc moją pracę pragnę tylko zwrócić uwagę na to, że promieniotwórczość sztuczna jak i zarazem naturalna to ?wynalazki?, które czynią wiele złego jak i dobrego. Dzięki promieniotwórczość mamy teraz wiele urządzeń, które pomagają lekarzom diagnozować choroby i leczyć ludzi. Wiele urządzeń jak i materiałów ma możliwość powstania tylko dzięki odpowiednim technikom napromieniowania. Jednocześnie promieniotwórczość jest przyczyną wielu chorób, skażeń i problemów związanych z naszym organizmem.

Przy mojej pracy korzystałem z takich źródeł jak:
- Encyklopedia szkolna ?Chemia? Zielona Sowa
- Encyklopedia PWN
- Internet (www.chemia.servis.pl , www.wikipedia.pl , www.encyklopedia.pwn.pl)
- Rodzina

1. Co to są białka
2. Struktury białek
3. Znaczenie dla organizmu
4. Właściwości białek
5. Podział białek
6. Występowanie
7. Właściwości fizyczne
8. Właściwości chemiczne
a) denaturacja i koagulacja białek
b) reakcja ksantoproteinowa
c) reakcja biuretowa
d) wysalanie

Ad.1
Białka (inaczej polipeptydy) są to wielocząsteczkowe związki organiczne składające się z długich łańcuchów połączonych ze sobą aminokwasami, które są związkami organicznymi zawierającymi w cząsteczce przynajmniej jedną grupę aminową ?NH2 i karboksylową COOH. Białka są materiałem budulcowym tkanek ludzkich oraz zwierzęcych (u człowieka stanowią ok. 56% suchej masy ciała). Wchodzą w skład krwi, mleka, mięśni, chrząstek, skóry, sierści, paznokci, piór, kopyt, rogów itd. Są nimi również hormony, antybiotyki, toksyny bakteryjne i wiele innych. Z około 22 rozmaitych aminokwasów mogą powstać wprost nieograniczone struktury, kombinacje, zestawienia. Precyzyjne ich ułożenie decyduje o rodzaju białka. Nasz organizm nie umie magazynować większych ilości białka, toteż zapotrzebowanie na nie powinno być codziennie zaspakajane. Niektóre cegiełki, czyli aminokwasy, nasz ustrój potrafi sam sobie skonstruować (syntetyzować), o ile ma odpowiedni budulec i wówczas nazywamy je nie niezbędnymi (endogennymi), ale u dzieci – 10, a u dorosłych – 8 aminokwasów musi przyjść z pożywienia z zewnątrz, bo organizm nie daje rady ich stworzyć, a są one niezbędne dla życia, dlatego też zostały one nazwane niezbędnymi (egzogennymi). Wystarczy, że brakuje jednego, a już wszystko jest zachwiane.
Podstawowymi pierwiastkami, które budują cząsteczki białek są węgiel (43-56%), tlen (12-30%, azot (10-32%), wodór (60-10%), siarka (0,2-4%) oraz fosfor (0-5,5%). Poza tym w skład białek mogą wchodzić jony metali, na przykład jony molibdenu, miedzi, żelaza, magnezu, cynku, manganu.

Ad.2
Pierwszorzędowa struktura białek określa ilość i sekwencję aminokwasów w łańcuchu. Różne usytuowanie łańcucha polipeptydowego w przestrzeni decyduje o wtórnej strukturze białka. Wyróżnia się trzy rodzaje tej struktury: drugorzędową, trzeciorzędową oraz czwartorzędową. Struktura drugorzędowa określa ułożenie utworzonych łańcuchów w przestrzeni. Struktura trzeciorzędowa określa najkorzystniejsze uporządkowanie przestrzenne części białka z punktu widzenia energetycznego. Natomiast struktura czwartorzędowa określa W utrwaleniu struktury wtórnej białka uczestniczą wiązania wodorowe, disiarczkowe, jonowe, tioestrowe oraz estrowe. Struktura białek warunkuje ich fizyczne, chemiczne, a co z tym ściśle związane, biologiczne właściwości poszczególnych białek.

Ad.3
Znaczenie białek dla organizmu ludzkiego jest olbrzymie. Na nich opiera się zdrowie i witalność człowieka. Chociaż białko po spaleniu może dostarczyć energii, to główną jego rolą jest dostarczanie materiału budulcowego dla komórek i tkanek. Z białkiem to jest tak: jeśli go za dużo – może szkodzić, jeśli za mało – też bardzo niedobrze. Naturalnie odnosi się to do dłużej trwającego nadmiaru czy niedoboru. Krótkotrwałe okresy nie robią organizmowi szkody. Daje on sobie z nimi radę. Ale, gdy przez długi czas w ustroju brakuje białka, to zostaje upośledzonych wiele czynności życiowych np. zmniejsza się sprawność fizyczna i umysłowa, spada odporność na choroby, dochodzi do zaburzeń ogólnoustrojowych wywołujących poważne zmiany biologiczne i morfologiczne w tkankach i narządach, które to zaburzenia mogą prowadzić nawet do śmierci. Z kolei spożywanie zbyt dużej ilości białek – stosowane często przez sportowców – ma podobny rezultat jak spożywanie zbyt dużej ilości węglowodanów czy tłuszczów. Nadwyżka taka będzie przemieniana w wątrobie na tłuszcz, co w rezultacie zamieni się w niepotrzebny balast – tkankę tłuszczową.

Ad.4
Właściwości białek są bardzo wrażliwe na nawet niewielki zmiany w środowisku, w którym się znajdują.
Białka nie posiadają charakterystycznej dla siebie temperatury topnienia. Z reguły związki te są rozpuszczalne w wodzie. Niektóre z nich mogą rozpuszczać się w rozcieńczonych kwasach lub zasadach, jeszcze inne w rozpuszczalnikach organicznych. Posiadają zdolność wiązania cząsteczek wody. Efekt ten nazywamy hydratacją. Ze względu na wielkość cząsteczek, białka tworzą w wodzie roztwory koloidalne. Ponieważ aminokwasy, które wchodzą w skład cząsteczek białek nadają im określony ładunek, rozproszone cząsteczki maja charakter hydrofilowy, co chroni je przed łączeniem je w większe zespoły. Białka wykazują efekt Tyndalla, nie przenikają przez błony półprzepuszczalne, podlegają peptyzacji oraz koagulacji. Efekt Tyndalla jest jednym z najbardziej charakterystycznych zjawisk obserwowanych w układach koloidalnych. Jest to rozproszenie światła przez drobne cząstki zawieszone w ośrodku ciekłym, względnie gazowym, czyli w tzw. ośrodku mętnym (na przykład kurz czy mgła w powietrzu, mleko w substancji), w której na skutek ruchu cieplnego zachodzą fluktuacje gęstości działające podobnie jak w zawiesinie. Światło rozproszone jest na ogół częściowo spolaryzowane, przy czym w ośrodku składającym się z cząsteczek niedipolowych jest spolaryzowane całkowicie w płaszczyźnie wyznaczonej przez promienie: padający i rozproszony.

Ad.5
Ze względu na budowę i skład, dzielimy białka na proste i złożone.
Białka proste zbudowane są wyłącznie z aminokwasów. Dzielimy je na następujące grupy:
1. protaminy – są silnie zasadowe, charakteryzują się dużą zawartością argininy oraz brakiem aminokwasów zawierających siarkę. Są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Najbardziej znanymi protaminami są: klupeina, salmina, cyprynina, ezocyna, gallina.
2. histony – podobnie jak protaminy są silnie zasadowe i dobrze rozpuszczają się w wodzie; składniki jąder komórkowych (w połączeniu z kwasem dezoksyrybonukleinowym), czyli są obecne także w erytroblastach. W ich skład wchodzi duża ilość takich aminokwasów jak lizyna i arginina.
3. albuminy – białka obojętne, spełniające szereg ważnych funkcji biologicznych: są enzymami, hormonami i innymi biologicznie czynnymi związkami. Dobrze rozpuszczają się w wodzie i rozcieńczonych roztworach soli, łatwo ulegają koagulacji. Znajdują się w tkance mięśniowej, osoczu krwi i mleku.
4. globuliny -w ich skład wchodzą wszystkie aminokwasy białkowe, z tym że kwas asparaginowy i kwas glutaminowy w większych ilościach; w odróżnieniu od albumin są źle rozpuszczalne w wodzie, natomiast dobrze w rozcieńczonych roztworach soli; posiadają podobne właściwości do nich. Występują w dużych ilościach w płynach ustrojowych i tkance mięśniowej.
5. prolaminy – są to typowe białka roślinne, występują w nasionach. Charakterystyczną właściwością jest zdolność rozpuszczania się w 70% etanolu.
6. gluteliny – podobnie jak prolaminy – to typowe białka roślinne; posiadają zdolność rozpuszczania się w rozcieńczonych kwasach i zasadach.
7. skleroproteiny – białka charakteryzujące się dużą zawartością cysteiny i aminokwasów zasadowych oraz kolagenu i elastyny, a także proliny i hydroksyproliny, nie rozpuszczalne w wodzie i rozcieńczonych roztworach soli. Są to typowe białka o budowie włóknistej, dzięki temu pełnią funkcje podporowe. Do tej grupy białek należy keratyna.
Białka złożone:
1. chromoproteiny – złożone z białek prostych i grupy prostetycznej – barwnika. Należą tu hemoproteidy (hemoglobina, mioglobina, cytochromy, katalaza, peroksydaza) zawierające układ hemowy oraz flawoproteiny.
2. fosfoproteiny – zawierają około 1% fosforu w postaci reszt kwasu fosforowego. Do tych białek należą: kazeina mleka, witelina żółtka jaj, ichtulina ikry ryb.
3. nukleoproteiny – składają się z białek zasadowych i kwasów nukleinowych. Rybonukleoproteidy są zlokalizowane przede wszystkim w cytoplazmie: w rybosomach, mikrosomach i mitochondriach, w niewielkich ilościach także w jądrach komórkowych, a poza jądrem tylko w mitochondriach. Wirusy są zbudowane prawie wyłącznie z nukleoproteidów.
4. lipidoproteiny – połączenia białek z tłuszczami prostymi lub złożonymi, Np. sterydami, kwasami tłuszczowymi. Lipoproteidy są nośnikami cholesterolu (LDL, HDL, VLDL). Wchodzą na przykład w skład błony komórkowej.
5. glikoproteiny – ich grupę prostetyczną stanowią cukry, należą tu m.in. mukopolisacharydy (ślina). Glikoproteidy występują też w substancji ocznej i płynie torebek stawowych.

6. metaloproteiny – zawierają jako grupę prostetyczną atomy metalu (miedź, cynk, żelazo, wapń, magnez, molibden, kobalt). Atomy metalu stanowią grupę czynną wielu enzymów.

Ad.6
Białka występują w produktach pochodzenia zwierzęcego i jego przetworach czyli: mięsie zwierząt ryb, drobiu , w jajach , mleku – są to białka pełnowartościowe,( które zawierają wszystkie 9 egzogennych aminokwasów) oraz w nasionach , ziarnach , warzywach i orzechach ? są to białka niepełnowartościowe tzn. , że poszczególne produkty nie zawierają wszystkich egzogennych aminokwasów.

Ad.7
Właściwości fizyczne białek:

1. Mają charakter wielkocząsteczkowy, ich roztwory wykazują cechy koloidów
2. Wywierają ciśnienie koloidoosmotyczne.
3. Mają zdolność wiązania jonów.
4. Wędrują w polu elektrycznym dzięki posiadaniu ładunku elektrycznego (elektroforeza)
5. Ulegają wysalaniu pod wpływem soli ((NH4)2SO4, Na2SO4, NaCl)
6. Są optycznie czynne (skręcają płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo) z wyjątkiem glicyny, ?-alaniny.
7. Ścinają się pod wpływem wysokiej temperatury.
8. Mają duży współczynnik załamania światła (który zależy liniowo od stężenia)
9. Pochłaniają światło UV przy 280 nm.

Ad.8
Właściwości chemiczne białek:

a)Denaturacja białek, która polega na całkowitym zniszczeniu ich struktury, zachodzi na skutek działania wysokiej temperatury, mocznika, stężonych i mocnych kwasów, zasad i detergentów. Różne białka są w niejednakowy sposób wrażliwe na działanie czynników denaturujących. Denaturacja jest to proces praktycznie nieodwracalny. W przypadku białek o prostej budowie wykazano odwracalność tego procesu i nazwano go renaturacją. Denaturacja białek powoduje utratę przez nie właściwości biologicznych, przy czym zostaje zachowana ich struktura pierwszorzędowa, natomiast procesem odwracalnym jest koagulacja białek.
b) reakcja ksantoproteinowa ? jest reakcją charakterystyczna dla białek, polega na działaniu stężonym kwasem azotowym(V) HNO3 na białka. Wskutek reakcji nitrowania reszt aminokwasów zawierających pierścień aromatyczny (fenyloalanina, tryptofan, tyrozyna) powstają związki o żółtym zabarwieniu.
c) reakcja biuretowa ? jest drugą reakcją charakterystyczną w której w wyniku działania roztworu CuSO4 w środowisku silnie zasadowym powstaje związek kompleksowy posiadający fioletowe zabarwienie. Nazwa jej bierze się stąd, że reakcji tej ulega również biuret (produkt kondensacji mocznika, dimocznik o wzorze H2N-CO-NH-CO-NH2), w którym występuje wiązanie peptydowe.
d) Niewielkie stężenie soli nieorganicznych zwiększa rozpuszczalność białek. Jeżeli jednak stężenie soli będzie wzrastać, korzystny wpływ jonów soli na rozpuszczalność białka ustaje, a przy dużym stężeniu soli białka rozpuszczalne w wodzie będą się wytrącać z roztworów wodnych. Proces ten nazywa się wysalaniem. Stężenie soli potrzebne do wysolenia zależy od właściwości białka i od pH środowiska. Białka najłatwiej wysolić w ich punkcie izoelektrycznym, ponieważ wtedy ich rozpuszczalność jest najmniejsza. Solą najczęściej stosowaną do wysalania jest siarczan(VI) amonu. Wysalanie białek jest procesem odwracalnym, ponieważ przez obniżenie stężenia soli, Np. dodanie rozpuszczalnika wytrącone białko można ponownie rozpuścić. Białko takie zachowuje wszystkie swoje właściwości, ponieważ wysalanie nie powoduje denaturacji białek.

Z alkoholem zetknął się prawie każdy. Nie każdy jednak wie czym jest alkohol, jak powstaje i jak działa na organizm!

CIEKAWOSTKI O ALKOHOLU
Alkoholami nazywana jest grupa organicznych związków chemicznych, pochodnych węglowodorów, do której obok alkoholu etylowego (etanolu) należą metanol, propanol, butanol itd.
Słowo alkohol pochodzi najprawdopodobniej od któregoś z dwóch słów arabskich: al. – kuhl (antymon, delikatny, drobny proszek) lub al. – ghul (zły duch).Zdaniem antropologów alkohol towarzyszy człowiekowi praktycznie od zarania jego dziejów pełniąc początkowo funkcje fizjologiczne (np. redukcja bólu, zmęczenia), psychologiczne (np. redukcja lęku, odprężenie,) i społeczne (np. ułatwienie kontaktów, element obrzędów i praktyk religijnych). O winie i piwie wspominają, zarówno znalezione w Mezopotamii a pochodzące z ok. 5000 r. p.n.e., teksty pisma klinowego jak i egipskie papirusy pochodzące z ok. 3500 r. p.n.e. Na większą skalę zaczęto w Europie uzyskiwać czysty alkohol w VIII w.n.e., początkowo z żyta a od połowy XVIII w. z ziemniaków. W drugiej połowie XIII w. francuski profesor zastosował alkohol w medycynie m.in. jako środek przeciwrobaczny, przeciwbólowy oraz zapobiegający nudnościom.

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O ALKOHOLU
Niewielka już ilość wypitego alkoholu wpływa często na zachowanie człowieka. Alkohol działa szkodliwie na układ nerwowy. Praktycznie każda jego dawka powoduje obniżenie sprawności funkcjonowania układu nerwowego. Przeprowadzono na ten temat wiele doświadczeń; wyniki ich świadczą o obniżonej wraz z ilością wypitych kieliszków zdolnością osądu, zanikaniu krytycyzmu, zanikaniu precyzyjnego myślenia. Nawet niewielkie dawki alkoholu, które nie wywołują widocznych zmian w zachowaniu się człowieka powodują zaburzenia reakcji wzrokowej, słuchowej, pogarszają też precyzję ruchów. Błędnie się więc sądzi, że alkohol działa na układ nerwowy pobudzająco, działa hamująco zaburzając jego sprawność. Dochodzą do głosu instynkty i popędy, prymitywne zachowania. Szkodliwy wpływ alkoholu sięga ośrodków podkorowych. Występuje otępienie i senność. Człowiek traci przytomność

ZATRUCIE ALKOHOLEM
0,30-0,5 promila Upośledzenie koordynacji wzrokowo – ruchowej, nieznaczne zaburzenia równowagi oraz euforia i obniżenie krytycyzmu;
0,50-0,7 promila Zaburzenia sprawności ruchowej (niezauważalne osłabienie refleksu), nadmierna pobudliwość i gadatliwość, a także obniżenie samokontroli oraz błędna ocena własnych możliwości, które prowadza do fałszywej oceny sytuacji;
0,7-2,0 promile Zaburzenia równowagi, sprawności i koordynacji ruchowej, obniżenie progu bólu, pogłębiający się w miarę narastania intoksykacji alkoholowej spadek sprawności intelektualnej (błędy w logicznym rozumowaniu, wadliwe wyciąganie wniosków itp.), opóźnienie czasu reakcji, wyraźna drażliwość, obniżona tolerancja na innych, zachowania agresywne, pobudzenie seksualne, wzrost ciśnienia krwi oraz przyspieszenie akcji serca;
2,0-3,0 promile Zaburzenia mowy, wyraźne spowolnienie i zaburzenia równowagi (chód na szerokiej podstawie, chwianie i przewracanie się), wzmożona senność, znacznie obniżona zdolność do kontroli własnych zachowań ( w większości przypadków trudno jest mówić o jakimkolwiek samodzielnym działaniu i wykonywaniu skoordynowanych ruchów);
3,0-4,0 promile Spadek ciśnienia krwi, obniżenie ciepłoty ciała, zanik odruchów fizjologicznych oraz głębokie zaburzenia świadomości prowadzące do śpiączki;
Powyżej 4,0 promili Głęboka śpiączka, zaburzenia czynności ośrodka naczynioruchowego i oddechowego, możliwość porażenia tych ośrodków przez alkohol. STAN ZAGROŻENIA ŻYCIA
Poniższe zestawienie obrazuje rozwój objawów zatrucia w zależności od poziomu alkoholu we krwi.

PROBLEMY ZDROWOTNE
Na stan zdrowia wpływają zarówno czynniki wewnętrzne jak i zewnętrzne. Wśród tych ostatnich ważną rolę odgrywa alkohol, którego działanie prowadzić może do wystąpienia powikłań zdrowotnych, zarówno somatycznych (fizycznych jak i psychicznych (psychiatrycznych). Wiadomo też, że osobnicze reakcje na alkohol mogą być różne i zależą od szeregu czynników zarówno fizycznych i psychicznych.

Powikłania somatyczne wywołane spożywaniem alkoholu:

§ niedowłady,
§ Zmiany zanikowe móżdżku i mózgu;
§ Padaczka alkoholowa;
§ Encefalopatia Wernickego
§ Porażenie podniebienia, gardła i krtani
§ Przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy;
§ Ostre i przewlekłe zapalenia trzustki, samotrawienie się trzustki;
§ Stłuszczenie, zapalenie, zwłóknienie a w końcu marskość wątroby.
§ Nadciśnienie tętnicze;
§ zmiany zwyrodnieniowe włókien mięśnia sercowego, stłuszcenie i powiększenia serca;
§ Zaburzenia rytmu serca;
§ Przewlekłe zapalenie błony śluzowej tchawicy;
§ Ostra niewydolność nerek;
§ Dna moczanowa;
§ Odkładanie się złogów magnezu w drogach moczowych
§ Nieprawidłowe wydzielanie hormonów płciowych;
§ Zmniejszenie ruchliwości plemników i uszkodzenie ich struktury;
§ U kobiet zanik jajników i maskulinizacja;
§ Zaburzenia potencji i miesiączkowania, bezpłodność oraz wcześniejsze przekwitanie.
§ Przebarwienia i pajączkowate znamiona naczyniowe;
§ Przekrwienia twarzy z zapaleniem spojówek i obrzękami;
§ Ogólny świąd.
§ Zwiększone ryzyko pewnych odmian raka, szczególnie wątroby, przełyku, części nosowej gardła, krtani i tchawicy;
§ U kobiet rak sutka.
§ Porody niewczesne i przedwczesne;
§ Poronienia samoistne;
§ U noworodków matek pijących podczas ciąży obserwowano bezpośrednio po urodzeniu drżenia, wzmożone napięcie mięśniowe, osłabienie, zaburzenia snu, płaczliwość, trudności w ssaniu;
§ Niedobory witaminowe;
§ Utrata pierwiastków śladowych
§ Majaczenie alkoholowe

MITY I FAKTY NA TEMAT ALKOHOLU:

MIT: Mężczyzna jest bardziej odporny na alkohol niż kobieta
FAKT: Wprawdzie po wypiciu tej samej ilości alkoholu, jego stężenie będzie mniejsze w organizmie mężczyzny niż kobiety, jednak to wcale nie oznacza, że mężczyzna może pić bezkarnie. Zdarza się, że przy bardzo podobnym sposobie picia – zmiany chorobowe pojawiają się u mężczyzny wcześniej niż u kobiety. Sposób reagowania na alkohol zależy bowiem od indywidualnych cech organizmu, stanu zdrowia, sposobu odżywiania się itp.

MIT: Alkohol poprawia odporność organizmu
FAKT: U osób z podwyższoną ciepłotą ciała i stanami zapalnymi alkohol zmniejsza odporność obronną organizmu poprzez ograniczenie aktywności białych ciałek krwi, których zadaniem jest zwalczanie wszelkich infekcji.

MIT: Alkohol dodaje sił
FAKT: Rzeczywiście alkohol może sprawiać takie wrażenie, ponieważ poprzez swoje działanie pobudzające pozwala na krótko zapomnieć o zmęczeniu. Ale jest to jedynie krótkotrwałe złudzenie

MIT: Alkohol zapobiega chorobie wieńcowej i zawałom serca
FAKT: Wprawdzie spotykamy badania wykazujące, że picie niewielkich ilości alkoholu wpływa “ochronnie” na serce, jednak należy do tego rodzaju stwierdzeń podchodzić bardzo ostrożnie. Warto pamiętać, że alkohol i produkty jego przemiany działają niekorzystnie na mięsień sercowy, prowadząc do jego zwyrodnienia oraz uszkadzają śródbłonek naczyń krwionośnych narażając je tym samym na pękniecie, które może spowodować wylew krwi do mózgu czy zawał.

MIT: Alkohol poprawia sprawność psychofizyczną
FAKT: Wykonywane, na niezmiernie czułej aparaturze, badania wykazują, że nawet po niewielkich dawkach alkoholu reakcje kierowców mogą wydłużać się nawet dwukrotnie tzn. o 0,3-0,5 sek. (czas prawidłowej reakcji u trzeźwego i pełnosprawnego kierowcy mieści się na ogół w granicach 0,5 sek.). I to właśnie pijani kierowcy są często główną przyczyną tragicznych wypadków, w których giną niewinni ludzie. Kierowca ten ma prawo truć samego siebie, przekonywać innych o swojej głupocie, ale czy skutki jego postępowania musza ponosić inni?

MIT: Alkohol relaksuje i jest dobrym środkiem na zdenerwowanie
FAKT: Chwilowe odprężenie, jakiego doznają niektóre osoby po spożyciu alkoholu, odrywa je na bardzo krótko od problemów życiowych. Problemy jednak pozostają. Po wytrzeźwieniu powraca się do nich z jeszcze większym napięciem i niepokojem. Dalsze sięganie po alkohol z myślą o zrelaksowaniu się grozi uruchomieniem mechanizmu “błędnego koła”, który prowadzi do uzależnienia. Tak naprawdę to negatywny wpływ alkoholu na pociąga za sobą jeszcze większą “nerwowość”.

MIT: Alkohol jest lekarstwem na sen
FAKT: Zaśnięcie po spożyciu alkoholu jest wynikiem toksycznego działania alkoholu na mózg (zatrucia alkoholem). Sen nie jest wówczas naturalny (fizjologiczny), a człowiek podczas takiego snu nie wypoczywa w sposób właściwy.

MIT: Alkohol jest środkiem poprawiającym trawienie
FAKT: Prawda jest taka, że alkohol drażni i uszkadza śluzówki, zaburza pracę jelit, utrudnia wchłanianie pokarmów, a także upośledza funkcje takich narządów jak wątroba czy trzustka, które są niezbędne do prawidłwego przebiegu procesu trawienia.

MIT: Alkohol może zastępować pokarm
FAKT: Alkohol nie jest w stanie zastąpić niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu składników pokarmowych, takich jak białka, węglowodany czy tłuszcze. W rzeczywistości dostarcza organizmowi pewną ilość kalorii (z 1 grama ok. 7 kcal.), jednak są to tzw. “puste” kalorie.

MIT: Alkohol leczy nerki
FAKT: Wprawdzie picie piwa bywa niekiedy zalecane osobom cierpiącym na kamicę nerkową ze względu na jego działanie moczopędnie, jednak słysząc taką propozycję, nawet od lekarza, należy zawsze pamiętać o negatywnym wpływie alkoholu na inne układy i narządy.

NARKOTYKI

Dlaczego ludzie narkotyzują się?
Gdy pragną poprawić sobie nastrój i nie potrafią zrobić tego w inny sposób. Gdy nie potrafią poradzić sobie z problemami. Czynniki sprzyjające uzależnieniom:
? osobowościowe
mała odporność na stres, niedojrzałość społeczna i emocjonalna, obawa przed światem, lęk przed problemami, próba ucieczki od nich.
? czynniki środowiskowe
osobą uzależnioną może być każdy, niekoniecznie człowiek ze środowiska patologicznego. Często są to np. dzieci z “dobrych domów”.
? nacisk grupowy
pod jego wpływem szerzy się moda na narkotyki. Może być próbą zademonstrowania przez młodzież dorosłości;
? fałszywe opinie
opinie lansowane przez środowiska rozprowadzające narkotyki mają na celu zmniejszanie obawy potencjalnych odbiorców przed narkotykiem i wyolbrzymiają jego pozytywne skutki.
? ciekawość
ciekawość to pierwszy stopień do piekła – tak mówi przysłowie. W przypadku narkotyków jest ono całkowicie prawdziwe.
Ośrodkowy układ nerwowy jako najbardziej wrażliwy różnicuje człowieka od pozostałych organizmów żywych (zwierząt). Zbudowany on jest z milionów komórek nerwowych nazywanych neuronami, które warunkują i wpływają na nasze funkcje biologiczne i psychiczne.
Wszystkie środki narkotyczne uszkadzają komórki centralnego układu nerwowego. Neurony, w odróżnieniu od innych komórek naszego organizmu nie posiadają zdolności regeneracyjnych i dlatego neurony uszkodzone przez narkotyki giną nieodwracalnie. Istnieją różne środki narkotyczne, które się pali lub wdycha. Do najbardziej popularnych narkotyków należą:
Konopie indyjskie, amfetamina, crack, heroina, kokaina, LSD, ASID, ECSTASY, SPEED, psylocybina ? grzybki halucynogenne, UFO, kleje, mak itp.

WPŁYW NARKOTYKÓW NA ZDROWIE:

UKŁAD KRĄŻENIA:
? zaburzenia rytmu serca,
? niedokrwienie mięśnia sercowego (łącznie z zawałem),
? nadciśnienie tętnicze,
? kardiomiopatie,
? tętniaki

UKŁAD NERWOWY:
? zaburzeniem koordynacji ruchowej,
? oczopląsem,
? drżeniem mięśniowym,
? dysmetrią.

UKŁAD ODDECHOWY:
? przewlekły nieżyt oskrzeli,
? utrudnienie wymiany gazowej w pęcherzykach płuc przejawiające się bólem w klatce piersiowej,
? pneumokokowe zapalenie płuc,
? rak płaskonabłonkowy, drobnokomórkowy,
? gruczolak płuc

UKŁAD WYDZIELANIA WEWNETRZNEGO:
? brak miesiączki,
? hipogonadyzm z opóźnionym dojrzewaniem,
? niepłodność,
? impotencja,
? zwiększone wydzielanie hormonów tarczycy,
? obniżenie stężenia testosteronu,
? spadek ruchliwości plemników

UKŁAD MIĘŚNIOWO-SZKIELETOWY:
? martwicę mięśni poprzecznie prążkowanych (przejawia się nadwrażliwością mięśni na dotyk, bólami mięśni, podwyższona temperaturą, obniżonym ciśnieniem krwi, sennością),
? kostniejące zapalenie mięśni (uszkodzone włókna mięśniowe sukcesywnie zastępowane są przez złogi wapnia),
? zapalenie kręgów (szczególnie lędźwiowych), stawów (przede wszystkim krzyżowo- biodrowych).

WĄTROBA:
? wirusowe zapalenie wątroby typu A, B i C, w dwóch ostatnich typach może prowadzić do raka

SKÓRA:
? zakażenia bakteryjne skóry (ropnie, czyraki),
? zmiany grzybicze,
? zapalenie tkanek około paznokciowych,
? choroby pasożytnicze skóry (świerzb, wszawica),
? zmiany skórne w postaci wyprysku z brunatnymi przebarwieniami, z tendencją do powstawania owrzodzeń

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE
Przedstawiamy poniżej objawy, które mogą być objawami zażywania narkotyków. Choć powody takiego zachowania mogą być różne i wcale nie muszą oznaczać kłopotów z narkotykami warto zwrócić na nie uwagę.
? Przewlekły katar, krwawienie z nosa
? Zaburzenia pamięć
? Przekrwione oczy
? Bełkotliwa, niewyraźna mowa
? Brak zainteresowania swoim wyglądem i nieprzestrzeganie zasad higieny
? Słodkawa woń oddechu, włosów ubrania
? Ślady po ukłuciach, ślady krwi na bieliźnie
? Pogorszenie ocen, wagarowanie
? Zamykanie się w pokoju, niechęć do rozmów
? Wypowiedzi zawierające pozytywne nastawienie do narkotyków
? Napady złości, agresja, bunt
? Kłamstwa, wynoszenie wartościowych przedmiotów z domu
? Tajemnicze, krótkie rozmowy telefoniczne, nagłe wyjścia
? Wszystkie akcesoria i przedmioty, które mogą mieć związek z narkotykami, wymagają wyjaśnienia :
o fifki, fajki (mogą to być szklane fifki takie jak do papierosów lub zakręcone fajeczki)
o bibułki papierosowe
o małe foliowe torebeczki z proszkiem, tabletkami, kryształkami lub suszem
o kawałki opalonej folii aluminiowej
o białe lub kolorowe pastylki z wytłoczonymi wzorami
o kwadratowe, kolorowe papierowe znaczki z różnymi obrazkami
o tuby, słoiki, foliowe torby z klejem, igły, strzykawki.

NIKOTYNA

Istnieją dwie zasadnicze grupy przyczyn:
? Pierwsza grupa obejmuje przyczyny psychosocjologiczne, gdzie palenie tytoniu jest postrzegane jako rodzaj czynności ułatwiającej nawiązywanie kontaktu z innymi osobami i pomagającej w przezwyciężeniu dystansu oraz uznawane jako wspólna towarzyska rozrywka.
? Druga grupa to przyczyny farmakologiczne. Tytoń bowiem, w zależności od okoliczności i predyspozycji osobniczych może oddziaływać na nasz układ nerwowy w sposób stymulujący bądź sedatywny, tzn. uspokajający. Zdaniem wielu osób zapalenie np. papierosa pozwala im bardziej się skoncentrować, inni zaś uważają, że nałóg ten wyzwala u nich uczucie relaksu i odprężenia.
Czy jednak jest to warte tego, abyśmy umarli przedwcześnie na raka płuc lub byli współodpowiedzialni za rozwinięcie się np. astmy oskrzelowej u naszego dziecka? Na to pytanie musi odpowiedzieć już sobie każdy z nas oddzielnie.

Dym tytoniowy składa się z prawie 4.000 związków chemicznych, z tego ponad 40 to substancje rakotwórcze. Ich działanie nie jest ograniczone jedynie do palaczy tytoniu, ale także dotyczy wszystkich tych osób (mężczyzn, kobiet i dzieci), które przebywają w pomieszczeniach, gdzie występuje dym tytoniowy
Oto przykłady niektórych tylko substancji występujących w dymie tytoniowym:
Aceton – rozpuszczalnik, składnik farb i lakierów.
Amoniak – stosowany w chłodnictwie, składnik nawozów mineralnych.
Arsen – stosowany także jako popularna trutka na szczury i inne gryzonie.
Benzopiren – o właściwościach rakotwórczych, wykorzystywany w przemyśle chemicznym.
Butan – gaz pędny, używany do wyrobu benzyny.
Chlorek winylu – używany np. do produkcji plastiku. Posiada właściwości rakotwórcze.
Ciała smołowate – są odpowiedzialne za powstawanie nowotworów złośliwych u człowieka. Cyjanowodór – kwas pruski, gaz używany przez hitlerowców w komorach gazowych do masowego ludobójstwa.
DDT – insektycyd polichorowy.
Dibenzoakrydyna – używana przy produkcji barwników. Posiada właściwości rakotwórcze.
Dimetylonitrozoamina – wykorzystywany w przemyśle chemicznym.
Fenole – niszczą rzęski nabłonka wyściełającego oskrzela. Rzęski te oczyszczają wdychane przez człowieka powietrze i chronią drogi oddechowe przed przenikaniem przez ich ściany substancji i związków chemicznych oraz mikroorganizmów, np. wirusów.
Formaldehyd – stosowany m.in. do konserwacji preparatów biologicznych, np. żab.
Kadm – silnie trujący metal o właściwościach rakotwórczych.
Metanol – silne trujący związek chemiczny, używany do produkcji benzyn silnikowych.
Naftalen – środek owadobóczy
Naftyloamina – wchodzi w skład barwników, używanych w przemyśle drukarskim. Posiada właściwości rakotwórcze.
DDT – insektycyd polichorowy.
Dibenzoakrydyna – używana przy produkcji barwników. Posiada właściwości rakotwórcze.
Dimetylonitrozoamina – wykorzystywany w przemyśle chemicznym.
Fenole – niszczą rzęski nabłonka wyściełającego oskrzela. Rzęski te oczyszczają wdychane przez człowieka powietrze i chronią drogi oddechowe przed przenikaniem przez ich ściany substancji i związków chemicznych oraz mikroorganizmów, np. wirusów.
Formaldehyd – stosowany m.in. do konserwacji preparatów biologicznych, np. żab.
Kadm – silnie trujący metal o właściwościach rakotwórczych.
Metanol – silne trujący związek chemiczny, używany do produkcji benzyn silnikowych.
Naftalen – środek owadobóczy
Naftyloamina – wchodzi w skład barwników, używanych w przemyśle drukarskim. Posiada właściwości rakotwórcze.
Nikotyna – działa obkurczająco na ściany naczyń kwionośnych (w tym także naczyń wieńcowych zaopatrujących serce), zwiększa ciśnienie krwi, jest odpowiedzialna za niefizjologiczne przyspieszenie akcji serca oraz zaburzenia rytmu serca, a także wpływa negatywnie na gen p53, który powstrzymuje niekontrolowany rozwój komórek, czyli powstawanie nowotworów.
Piren – używany w syntezie organicznej.
Polon 210? wysoko radioaktywny pierwiastek, Posiada właściwości rakotwórcze.
Tlenek węgla (czad, CO) ? składnik spoalin zmniejszając zawartość tlenu we krwi, w znaczny sposób utrudnia pracę serca i dotarcie tlenu do różnych części i narządów organizmu człowieka. Jest to związek będący bezpośrednią przyczyną śmierci wielu osób w czasie pożarów.
Toluidyna – stosowana w syntezie chemicznej. Posiada właściwości rakotwórcze.
Toluen – rozpuszczalnik
Uretan – o właściwościach rakotwórczych.

Warto wiedzieć, co palisz….
Zanim powstanie papieros, do tytoniu dodaje się wiele aromatów, a także substancji konserwujących, często o nieznanym, utajnionym przez producentów składzie chemicznym. Na przykład specjalne sole powodują, że papieros stale się tli, amoniak zmieniając pH biologicznie uaktywnia nikotynę, cukier i lukrecja poprawiają smak, a gliceryna dłużej zachowuje świeżość tytoniu. Tak chemicznie “spreparowany” papieros dostarcza palaczowi substancji, od której się uzależnia – nikotyny orazinnych toksycznych związków chemicznych
Tytoniowy Czarnobyl
Palaczom szkodzi nie tylko nikotyna, czy dioksyny, ale także substancje radioaktywne zawarte w dymie papierosowym.
Wypalając dwie paczki papierosów dziennie, w ciągu roku można otrzymać aż 4 razy większą dawkę promieniowania jonizującego niż ta, którą otrzymali w ciągu 2 lat od katastrofy w Czarnobylu mieszkańcy najbardziej zagrożonych rejonów Polski.
Niewiele mówi się o szkodliwości izotopów radioaktywnych zawartych w papierosach. Każdy palacz wie natomiast, że niebezpieczne dla zdrowia związki są zawarte w substancjach smolistych.
Tytoń ma wysoką temperaturę żarzenia (dochodzącą do 900°C), co powoduje, że w procesie palenia papierosów przekształceniom chemicznym ulegają prawie wszystkie zawarte w nim składniki.. Dla tego typu zagrożeń nieskuteczne okazują się stosowane w większości papierosów filtry. Ponad połowa polonu i ołowiu zawartego w tytoniu trafia do organizmu palacza.
Na podstawie badań prowadzonych na Uniwersytecie Gdańskim stwierdzono, że osoba wypalająca półtorej paczki papierosów dziennie otrzymuje w ciągu 1 roku taką dawkę promieniowania jonizującego, jakby przeszła około 300 badań rentgenowskich. Wiadomo przecież, że tego typu badania nie powinny być robione częściej niż 1-2 razy w roku bez negatywnych skutków dla zdrowia.

WPŁYW PALENIA NA NARZĄDY:
MÓZG
Wiele przypadków naczyniopochodnego udaru mózgu może być wiązanych z wcześniejszym paleniem tytoniu. Przyczyną jest tutaj udowodniony wpływ palenia tytoniu na rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych.
Wiele prac jednocześnie przedstawia dowody na to, iż u palaczy tytoniu rzadziej występuje choroba Parkinsona. Może to jednak być spowodowane faktem, że palacze tytoniu nie dożywają zazwyczaj wieku, w którym pojawiają się pierwsze objawy choroby Parkinsona.
SERCE I NACZYNIA KRWIONOŚNE
Palacze tytoniu dwukrotnie częściej niż niepalący umierają na zawał mięśnia sercowego.
Także u osób niepalących, ale wdychających dym ulatniający się z ognika papierosa (tzw. boczny strumień) w istotny sposób wzrasta ryzyko chorób serca i płuc (tzw. palacze bierni).

PŁUCA

Palacze tytoniu 20-krotnie częściej umierają z powodu rozedmy płuc, raka płuc i przewlekłego zapalenia oskrzeli (PZO) niż osoby niepalące.
NERKI I PĘCHERZ MOCZOWY
Istnieje udowodniony związek pomiędzy paleniem tytoniu a zapadalnością na raka pęcherza moczowego i nerki.
Ryzyko wystąpienia raka pęcherza moczowego u palaczy jest przeciętnie 5 razy większe niż u osób niepalących i zależy od ilości wypalanych papierosów. W niektórych badaniach aż 50% przypadków raka pęcherza moczowego u mężczyzn i 25% u kobiet było związanych z paleniem tytoniu.

ŻOŁĄDEK I DWUNASTNICA
Palenie tytoniu pełni istotną rolę w powstawaniu zarówno wrzodu żołądka jak i dwunastnicy. Ryzyko wystąpienia raka żołądka jest wyższe u palaczy tytoniu o około 1,5 razy.

TRZUSTKA
W wielu badaniach wykazano związek pomiędzy paleniem tytoniu a występowaniem raka trzustki. Jak dotychczas nie jest znana dokładnie przyczyna tej korelacji.
Paląc papierosy szybciej się zestarzejemy się. U kobiet występuje większe prawdopodobieństwo wystąpienia wcześniejszej menopauzy i osteoporozy. Skóra szybciej się zestarzeje i pokrywa zmarszczkami, wolniej regeneruje się. Proces ten może się zacząć już w wieku 30 lat.
Palenie papierosów będzie zawsze przeszkodą w osiągnięciu ładnego wyglądu. Zęby pokryją się kamieniem, palce będą żółte, a oddech nieświeży. Najlepsze perfumy nie zabiją zapachu tytoniu.
Wchłanianie dymu tytoniowego zachodzi głównie w układzie oddechowym, a także w przewodzie pokarmowym jako rezultat połykania m.in. śliny. Składniki dymu przenikają do krwiobiegu i są rozprowadzane po całym organizmie. Zły wpływ dymu tytoniowego obserwowany jest nie tylko w obrębie jamy ustnej czy płuc, ale także we wszystkich innych narządach, np. w pęcherzu moczowym, trzustce, narządach rodnych itp. Wykazano również zaburzenia funkcjonowania narządu wzroku, czy uszkodzenia formującego się płodu.
Wdychanie dymu tytoniowego, czyli bierne palenie, jest równie niebezpieczne jak samo palenie. Boczny strumień dymu tytoniowego zawiera 35 razy więcej dwutlenku węgla i 4 razy więcej nikotyny niż dym wdychany przez aktywnych palaczy. Specjaliści odnotowują wiele przypadków zachorowań na choroby odtytoniowe wśród osób, które nigdy nie paliły tytoniu.
Dzieci zmuszane do wdychania dymu tytoniowego częściej zapadają na choroby infekcyjne układu oddechowego (zapalenia płuc, oskrzeli, górnych dróg oddechowych). astmy oskrzelowej, a także przewlekłego zapalenia ucha środkowego, które jest główną przyczyną głuchoty w wieku dziecięcym. Istnieją także dowody na związek palenia tytoniu z innymi poważnymi chorobami, np. białaczkami.

Kobieta paląca tytoń w ciąży powoduje, że:
? jej dziecko nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, który jest potrzebny do prawidłowego wzrostu i rozwoju,
? rozwijające się w jej łonie dziecko jest zmuszane do kontaktu z substancjami chemicznymi, które są zawarte w dymie tytoniowym,
? dziecko rodzi się znacznie mniejsze i podatniejsze na choroby wieku niemowlęcego i wczesnodziecięcego w porównaniu z dziećmi, których mamy nie palą,
? zwiększa się ryzyko komplikacji w czasie ciąży: samoistnego poronienia, porodu przedwczesnego, krwawień z dróg rodnych, przedwczesnego odklejenia łożyska lub pęknięcia błon płodowych, a także ciąży pozamacicznej.
? palenie przez matkę w ciąży znacznie zwiększa ryzyko urodzenia martwego dziecka, wczesnej śmierci noworodka lub zespołu nagłej śmierci niemowlęcia (tzw. śmierci łóżeczkowej).
Palenie papierosów sprzyja występowaniu impotencji, zwiększając ryzyko tej przypadłości o ok. 54% u mężczyzn w przedziale wieku. Ok. 115 tys. Polaków w wieku 30-49 lat
cierpi na impotencję wywołaną paleniem tytoniu
Szkodliwy wpływ palenia tytoniu na sprawność seksualną mężczyzn przejawia się również jako:
- zmniejszenie objętości wydzielanego nasienia
- zmniejszenie liczby plemników
- nieprawidłowości kształtu plemników
- upośledzenie ruchliwości plemników
Palenie papierosów oprócz tego, że niszczy nasz organizm, także w społeczeństwie stawia nas w nieco gorszej sytuacji. Coraz częściej spotykamy się z kategorycznymi zakazami palenia tytoniu: w kawiarniach, restauracjach, autobusach . osobom palący znacznie trudniej jest znaleźć pracę, ponieważ pracodawcy coraz niechętnej, i z większym oporem zatrudniają palaczy. Osoby palące uważane są za mnie efektywne.
Dane statystyczne

? Palenie to najważniejsza przyczyna przedwczesnej umieralności w naszym kraju.
? 47% mężczyzn i 23% kobiet w Polsce w wieku 16 i więcej lat jest palaczami tytoniu.
? Około 10 mln Polaków pali regularnie 15-20 sztuk papierosów dziennie.
? Prawie 5 mln tych osób pali dłużej niż 20 lat.
? Każdego roku 100 tys. zgonów w Polsce ma bezpośredni związek z negatywnymi skutkami palenia tytoniu
? W Polsce codziennie zaczyna palić około 500 nieletnich chłopców i dziewcząt, a rocznie próbuje palenia około 180 tys. dzieci.
? Szacuje się, iż dzieci w Polsce wypalają rocznie 3-4 mld sztuk papierosów.
? Papierosy są jedynym legalnie sprzedawanym środkiem rakotwórczym w Polsce i na świecie.
? Co 10 sekund na świecie umiera ktoś na chorobę wywołaną paleniem tytoniu.
? 40% nałogowych palaczy umrze przed 65 rokiem życia, a spośród niepalących tylko 15%.
? Do kontaktu z papierosami Przyznaje się aż 70% 15-letnich dziewcząt
? Przeciętny Polak powyżej piętnastego roku życia wypala średnio 3620 papierosów rocznie.

W codziennym życiu ludzie spotykają się z wieloma substancjami szkodliwymi dla ich zdrowia i życia, a w wielu przypadkach stosuje się też najprzeróżniejsze środki ostrożności, które nie dopuścić mają do negatywnego działania na ludzi tych szkodliwych związków. Wyjątkami w tej dziedzinie są jednak alkohol, narkotyki i nikotyna. Z tymi substancjami współczesny człowiek spotyka się nader często i, o dziwo, nie tylko nie stara się z nimi walczyć, a nawet ich nadużywa! Aby zapobiec takiemu stanowi rzeczy należy uświadamiać ludzi o szkodliwym działaniu używek. Jeżeli w codziennym życiu będziemy wprowadzać więcej ostrzeżeń i przestróg, a jednocześnie będziemy informować o niebezpieczeństwach związanych z używkami mamy większe szanse na zniwelowanie problemu uzależnień w naszym kraju i na całym świecie.

do pracy polecam dołączyć obrazki. pozdrawiam

Spis treści

1.Wiadomości ogólne
2.Występowanie w przyrodzie
3.Właściwości fizyczne
4.Właściwości chemiczne
5.Zastosowanie
6.Główne związki
Wapń
Nazwa łac. : calcium
Symbol: Ca

Wapń to metal z drugiej grupy głównej.

Odkryty przez: sir H. Davy’ego w Anglia
Wydzielony w 1808 z wapna gaszonego, przez H.Davy?ego, obecnie metodą Faradaya z CaCl2.
Liczba atomowa: 20
Liczba masowa izotopów: Ma sześć trwałych izotopów :40Ca, 42Ca, 43Ca, 44Ca, 46Ca i 48Ca.
Średnia masa atomowa 22,990
Konfiguracja elektronowa 1 s2 2 s2p6 3s2p6 (3d) [Ar]4s2
Wartościowość(stopień utleniania) 2
Własności kwasowe tlenków silnie zasadowe
Struktura krystaliczna regularna, centrowana

Wapń wchodzi w skład kości oraz niektórych rodzajów ścian komórkowych.
Całkowita zawartość wapnia w organizmie to 1,4-1,66% masy ciała, czyli ponad 1 kg, z czego 99% występuje w postaci związanej w kościach (hydroksyapatyty), natomiast pozostała część występuje w postaci zjonizowanej w surowicy krwi.
Wapń zjonizowany jest obecny w płynie śród komórkowym oraz pozakomórkowym i pełni szereg ważnych funkcji:
-second messenger – kinazy białkowe
-przewodzenie impulsów bioelektrycznych
-udział w krzepnięciu krwi
-udział w skurczu mięśni
-udział w reakcjach zapalenia, regeneracji i proliferacji
-udział w wydzielaniu hormonów

Zalecane w Polsce dzienne spożycie wapnia wynosi:
* dla dzieci i młodzieży do 24 roku życia – 1200 mg
* dla ludzi powyżej 24 roku życia – 900 mg
Wapń jest także niezbędnym składnikiem komórek roślin. Jego niedobór powodować może suchą wierzchołkową zgniliznę owoców pomidora.

Występowanie w przyrodzie

Wapń jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie; występuje jedynie w stanie związanym. Nie występuje w stanie wolnym, tylko w związkach chemicznych, np. w minerałach: dolomicie MgCO3* CaCO3, skałach wapiennych (kalcyt CaCO3).. Tworzy liczne minerały skałotwórcze, z których najważniejsze to: kalcyt( szpat islandzki), aragonit, dolomit, gips, anhydryt, fluoryt(występujący w Stanach Zjednoczonych- Stan Illinois, Niemcy- Palatyna bawarska) apatyt oraz minerały z grupy amfiboli, piroksenów i skaleni. Związki wapnia (gł. ortofosforan) wchodzą w skład szkieletów organizmów (ludzkich i zwierzęcych). Jako metal reaktywny wapń łatwo łączy się z wodą i tlenem powietrza, dlatego przechowuje się go w oleju lub nafcie. W przyrodzie występuje w ogromnych ilościach, głównie są to węglany (kreda), siarczany (gips), fosforany, krzemiany. Stanowi 3.4% chemicznego składu skorupy ziemskiej. Odgrywa dużą rolę w funkcjonowaniu organizmów żywych. W glebach zajmuje do 2%. Na ziemi o małej zawartości wapnia rośnie chaber i rumianek, zaś na ziemiach przesyconych tym metalem-mak, jaskier i oset.

Właściwości fizyczne

Stan skupienia stały
Kolor srebrzystobiały
Gęstość 1,55 g/cm3
Objętość atomowa 26,20×10-6 m?/mol
Temperatura topnienia 842 °C
Temperatura wrzenia 1484 °C
Ciepło topnienia 8,54 kJ/mol
Ciepło parowania 155 kJ/mol
Przewodność cieplna 200 W/m*K
Powinowactwo elektronowe 0 kJ/mol
Energia jonizacji I 589,8 kJ/mol
Energia jonizacji II 1145,4 kJ/mol
Energia jonizacji III 4912,4 kJ/mol
Elektroujemność (wg Allred Rochowa) 1,04
Elektroujemność (wg Paulinga) 1,00

Właściwości chemiczne wapnia

Jest reaktywnym metalem. We wszystkich związkach jest dwuwartościowy.
Reaguje z tlenem tworząc zasadowy tlenek CaO, który w reakcji z wodą daje wodorotlenek:
CaO H2O —> Ca(OH)2
W podwyższonej temperaturze reaguje z azotem atmosferycznym, tworząc azotek Ca3N2. Wypiera wodór z kwasów, np.:
Ca 2HCl —> CaCl2 H2 ?
Wapń reaguje już z zimną wodą, wydzielając z niej wodór

Ca 2H2O —> Ca(OH)2 H2
Reaguje też z wieloma niemetalami, tworząc chlorki, bromki, siarczki, azotki i węgliki (np. karbid CaC2, czyli węglik wapnia).

Otrzymywanie wapnia

Wapń otrzymuje się przez elektrolizę stopionego chlorku CaCl2.

Tlenek wapnia jest substancja żrąca, ma właściwości zasadowe. Z powietrza pochłania dwutlenek węgla. Z wodą reaguje z wytworzeniem wodorotlenku i wydzieleniem dużych ilości ciepła (przemiana egzotermiczna).

Najważniejsze związki wapnia
CaCO3 – węglan wapnia (wapień, marmur, kreda)
CaO – tlenek wapnia (wapno palone)
Ca(OH)2 – wodorotlenek wapnia (wapno gaszone)
CaSO4 2H2O – dwu wodny siarczan wapnia (gips)

Zastosowanie wapnia
Wapń ma wiele praktycznych zastosowań, jako odtleniacz do żelaza, stali, miedzi i stopów miedzi i jako składnik stopów ołowiu (metali łożyskowych i powłok do kabli elektrycznych) i stopów glinu oraz jako środek redukujący do wytwarzania innych metali z ich tlenków.

Węglan wapnia ma zastosowanie

* jako materiał budowlany pod postacią wapienia i marmuru
* surowiec do produkcji zapraw murarskich
* surowiec do produkcji cementów portlandzkich
* środek do odkwaszania ziemi
* kreda do pisania na tablicy

Siarczan(VI) wapnia ma zastosowanie:

* w budownictwie jako gips
* w lecznictwie

Wapń jest makroelementem, kompleksy wapnia z białkami mają duże znaczenie w wielu procesach biochemicznych i fizjologicznych, np. w pracy mięśni
Pierwiastek jest stosowany jako dodatek utwardzający stopy łożyskowe, reduktor do otrzymywania niektórych metali (np. cyrkonu, toru, uranu, miedzi) z ich rud tlenkowych oraz do odsiarczania metali.
Bardzo duże znaczenie mają związki wapnia, m.in.:
W budownictwie: do wyrobu zaprawy murarskiej wykorzystuje się wodorotlenek (tzw. wapno gaszone) i tlenek (wapno palone), węglan wapnia (CaCO3 – wapień) jako kamień budowlany; siarczan wapnia jako gips sztukatorski i dodatek do cementu
Wapno palone, tlenek wapnia, CaO, związek nieorganiczny, biały, higroskopijny proszek, otrzymywany przez prażenie wapienia (węglanu wapnia) stosowane w przemyśle szklarskim, ceramicznym, w metalurgii, do otrzymywania zaprawy murarskiej, wapnowania gleb; przez działanie wodą, zw. gaszeniem lub lasowaniem wapna, otrzymuje się tzw. wapno gaszone (wodorotlenek wapnia, Ca(OH)2)

Stosowane jako środek bakteriobójczy, tania zasada, zwana też mlekiem wapiennym (stosowanym do dezynfekcji i bielenia wnętrz, w cukrowniach do oczyszczania soku buraczanego oraz do produkcji tzw. wapnia chlorowanego) oraz jako składnik zaprawy murarskiej(połączenie wapna gaszonego z piaskiem i wodą):
Sole wapnia są stosowane jako nawozy (azotan – tzw. saletra wapniowa, tlenek, węglan, metafosforan) w celu obniżenia kwasowości gleb, szczególnie dla takich roślin jak: lucerna, kończyna, pszenica, jęczmień).Do wyrobu karbidu, w metalurgii jako dodatek szlakujący, w cukrownictwie (defekacja), w garbarstwie do odwłosiania skór, a także do oczyszczania gazów do zmydlania tłuszczów podczas produkcji stearyny i do wyrobu farb wapiennych.

Związki wapnia
Najważniejsze związki wapnia to tlenek wapnia, nadtlenek wapnia, wodorotlenek wapnia oraz wiele soli jak np: węglan wapnia, azotan wapnia czy węglik wapnia.

1 Tlenek wapnia (CaO) Wapno palone
Jest to biały, higroskopijny proszek, temp. topnienia 2576 oC, reaguje gwałtownie z wodą z wydzieleniem dużych ilości ciepła:
CaO H2O => Ca(OH)2
Technicznie na wielką skalę jest otrzymywany przez prażenie kamienia wapiennego w temp.
900-1000 oC:
CaCO3 => CaO CO2
Stosowany do wyrobu zaprawy murarskiej. Jej twardnienie polega m.in. na reakcji
Ca(OH)2 CO2 => CaCO2 H 2O

Na sam początek trzeba wspomnieć o zastosowaniu chemii w medycynie:
- chemioterapia- stosowana w walce z nowotworami (jako środek bezpośrednio zwalczający chorobę)

- środki dopingujące ? pobudzające komórki mózgowe. Po ich zażyciu następuje przypływ sił. Pomagają one w osiągnięciu sukcesu sportowego, ale mogą wywołać ciężką chorobę, a nawet śmierć.(np. sterydy, środki anaboliczne)

-witaminy- substancje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Najważniejsze:
A- reguluje stan skóry i wzmacnia wzrok
B ? wspomaga system nerwowy i odpornościowy
C ? podnosi odporność organizmu
D ? wzmacnia żeby i kości
E ? wspomaga pracę serca
K ? wspomaga krzepliwość krwi

Niektóre z nich są produkowane chemiczne, co jednoznacznie wskazuje na pozytywne skutki produkcji.

- farmacja:
- leki ? najważniejsze zastosowanie chemii. Są to związki chemiczne pochodzenia mineralnego, roślinnego, zwierzęcego lub otrzymane na drodze syntezy chemicznej. Służą poprawie zdrowia człowieka.
Środek jak najbardziej potrzebny, niestety spożywany w nadmiernych ilościach zamiast leczyć ? szkodzi.

Chemia w przemyśle spożywczym:

Produkty chemiczne znalazły szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym jako środki konserwujące i ulepszacze żywności nadające kolor, smak, aromat oraz przedłużenie terminu ważności. Dzieli się je głownie na :
- barwniki
- konserwanty
- emulgatory, zagęstniki
- antyutleniacze
Te z kolei dzieli się ze względu na pochodzenie:
-naturalne ? bezpośrednio z produktów
- identyczne z naturalnymi tzn. syntezowane przez człowieka, ale o identycznej strukturze chemicznej do związków naturalnych
- sztuczne ? nie odpowiadające strukturze związkom występującym naturalnie.

Rozpatrując potencjalna szkodliwość trzeba powiedzieć, że masowa produkcja żywności nie jest praktycznie możliwa bez dodatków chemicznych. Wbrew powszechnym opiniom syntetyczne dodatki do żywności są bezpieczniejsze od tych naturalnych. Człowiek w ciągu roku spożywa średnie 2 kg tych dodatków i jakiekolwiek zagrożenia są sprawą dyskusyjną. Wszystkie dodatki na liście E są przebadane i uważane za bezpieczne. Jedynym zagrożeniem jest kontakt z wieloma dodatkami w stężeniach większych niż w naturalnych produktach, który może powodować alergię. Charakterystyczne dodatki do żywności:
- ksylitom E967 ? gumy do żucia
- mannitol E421 ?gumy do żucia
- Aspartam E951 – słodziki
- kwas ortofosforowy ? rozpuszczający szkliwo- w coca-coli (np. E338, E340a, E340b)

Oraz mogące mieć wpływ rakotwórczy:
-azotan III potasu E249 (np. wędliny)
-azotan III sodu E250 (np. wędliny)
- azotan V sodu E251 (np. sery topione)

Kolejnym przemysłem, w którym chemia znalazła zastosowanie to przemysł kosmetyczny:

Kosmetyka jest dziedziną działalności człowieka, służąca zaspokajaniu potrzeb estetycznych i zdrowotnych. Można ją podzielić na trzy działy:
- dekoracyjna ? upiększanie ciała
- lekarska ? przywracanie urody ciała
- pielęgnacyjną ? środki myjące i pielęgnujące ciało

Trudno w tym przypadku mówić o każdym składniku chemicznym w kosmetykach, ponieważ kosmetyki to sama chemia. Należy tylko wspomnieć dla zobrazowania o niektórych właściwościach i zastosowaniach pierwiastków czy danych związków.
Niektóre z nich:
- cynk- działa bakteriobójczo, wzmacnia włosy i skórę
- siarka ? dezynfekuje i działa przeciwgrzybicznie (np. środki na grzybicę , przeciw łupieżowe)
- węgiel ? tusze, kredki, szminki
- tlenki ? mają działanie odbijające promienie słoneczne i chłonne (np. tlenek glinu, cynku, tytanu ? kremy do opalania, antyprespiranty)
- zasady ? głownie można je znaleźć w mydłach, środkach piorących, pastach (np. amoniak, wodorotlenek sodu, potasu)
- kwasy ? znalazły zastosowanie w zabiegach leczniczych, czy środkach do dezynfekcji (np.kwas borowy, siarkowodór)
- sole ? kosmetyki nawilżające, środki pieniące, depilatory (np. mleczan sodu, siarczek wapnia)
- alkohole- głownie wody zapachowe, środki nawilżające (np. etanol, gliceryna)
- ketony ? substancje zapachowe, lakiery, zmywacze, odżywki

Pożyteczność kosmetyków jest bezdyskusyjna, należy jednak stosować je z umiarem.

Trudno sobie też wyobrazić funkcjonowanie wielu dziedzin naszego życia bez tworzyw sztucznych, z których wykonanych jest wiele przedmiotów użytku codziennego.
Najbardziej znanymi są:
- polietylen ? folie, opakowania, izolacja kabli, art. gospodarstwa domowego, butelki
- polichlorek winylu :
PCW twardy- beczki, pudła, słoiki
PCW miękki ? obrusy, ubrania, rękawiczki, opakowania przemysłowe i spożywcze.
- polistyren ? przedmioty galanteryjne, kubki, talerze, grzebienie, guziki, przerabia się go również na styropian. Tworzywa te nadają się do produkcji kafelków.
- różne włókna syntetyczne ? długie, cienkie, zastępujące wełnę, bawełnę i jedwab
- tworzywa gumo-podobne- kauczuki, wykorzystywane do produkcji gum np. opon samochodowych

Chemia stała się również ?zbawienna? dla rolnictwa. Mowa tu o nawozach sztucznych, które dzielimy na bezpośrednie i pośrednie. Te pierwsze zawierają substancje przyswajalne bezpośrednio przez rośliny, natomiast te drugie zawierają substancje, które maja polepszyć właściwości chemiczne, fizyczne i biologiczne gleby. Wszystkie są związkami chemicznymi otrzymanymi sztucznie lub pochodzenia naturalnego.
Wyróżniamy nawozy:
-azotowe
- fosforowe
- potasowe
- mieszane

Ze względu na zapotrzebowanie roślin w fosfor, potas, magnez, siarkę, wapń i żelazo nawozy sztuczne trzeba zaliczyć do pozytywnych stron chemii w rolnictwie, niestety mają mały przysłowiowy minus, którym jest spadek jakości walorów danych roślin.

Wszelkiego rodzaju używki to również chemia. W tej dziedzinach nie można mówić o pożyteczności, ponieważ używki szkodzą i wyniszczają.
Każdy kieliszek wódki, wypalony papieros ,skręt czy wstrzyknięty narkotyk to dla ludzkiego organizmu potężna dawka toksycznych związków chemicznych.

Papierosy ? to nic innego jak drobny tytoń uformowany w walce owinięte bibułą, służące do palenia przez wdychanie dymu. Dym papierosowy zawiera wiele rakotwórczych substancji, dlatego palenie szkodzi zdrowiu. Te składniki to m.in. aceton (składnik farb i lakierów), amoniak ( detergent czyszczący), arsen (trutka na szczury odpowiedzialny za raka skóry, wątroby, przełyku i oskrzeli), butan (zawarty w benzynie), cyjanowodór, formaldehyd (składnik syntetycznych dywanów), polon (radioaktywny pierwiastek), smoła, tlenek węgla, fenol.
Palenie papierosów powoduje postępującą degeneracje ciała m.in.:
Utratę włosów, kataraktę, wiotczenie, marszczenie i przebarwienia skóry, utratę słuchu, raka skóry, próchnice zębów, rozedmę płuc, osteoporozę, choroby serca i układu krążenia, owrzodzenie żołądka, ryzyko poronienia, degen plemników, choroba Burgera, nowotwory złośliwe.

Alkohol ? najważniejszym przedstawicielem jest etanol, otrzymywany przez fermentację alkoholową glukozy, zachodzącą za pomocą drożdży. W jej wyniku otrzymuje się 15-18% roztwór, który po destylacji jest tzw. Spirytusem rektyfikowanym (96 % etanolu i 4 % wody)
W zależności od spożytej dawki powoduje ożywienie, podniecenie, zaburzenia mowy i ruchu. Dawka 6-8 g na 1 kg jest śmiertelna. Długie i nadmierne spożywanie prowadzi do uzależnienia, dlatego jest szkodliwy.
Jeszcze bardziej toksyczny jest alkohol metylowy, który powoduje silne zatrucie i utratę wzroku, a w większych dawkach prowadzi do śmierci. Oba alkohole są podobne co powoduje tragiczne skutki pomyłki.
Ta używka ma również dobre strony. W umiarkowanych ilościach dobrze wpływa na układ moczowy (szklanka piwa), krwionośny, serce, ciśnienie (lampka wina). Jedynym warunkiem pozytywnej strony jest nie palenie tytoniu, co zwiększa właściwości ?lecznicze?.

Narkotyki- substancje pochodzenia roślinnego, ewentualnie otrzymane syntetycznie, które zamieniają wrażliwość układu nerwowego na bodźce zewnętrzne i wewnętrzne.
Narkomania to patologiczne zjawisko społeczne ? uzależnienie spowodowane krótszym lub dłuższym zażywaniem leków przeciwbólowych , narkotycznych, uspokajających, psychotropowych. Charakteryzuje się konicznością przyjmowania środka odurzającego z tendencją do stałego zwiększania dawki oraz fizycznym i psychicznym uzależnieniem. Zaprzestanie zażywania powoduje przykre doznania abstyntecyjne, prowadzone w skrajnych przypadkach do zejścia śmiertelnego. Przykłady tych używek : heroina, morfina, amfetamina, marihuana.

Każdego dnia napotykamy się z szeregiem zjawisk, w których wykorzystujemy odmiany pierwiastków chemicznych, różniące się liczbą neutronów w jądrach. Na ogół nie zastanawiamy się nad tym, ale w gruncie rzeczy izotopy obecne są już niemal wszędzie. Izotopy, czyli jądra atomowe danego pierwiastka chemicznego o tej samej liczbie atomowej, lecz o różnej liczbie masowej, znalazły szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach życia człowieka takich jak np. medycyna, przemysł, energetyka, elektronika, czy biologia.
Swoje zastosowanie izotopy nietrwałe znajdują m.in. w medycynie, gdzie przy pomocy specjalnej aparatury pomagają wykrywać, i później neutralizować, komórki nowotworowe. Wykorzystanie zjawiska promieniotwórczości w energetyce atomowej przyczyniło się do ekologicznego wytwarzania energii przy stosunkowo niewielkich kosztach. Izotopy pomagają biologom śledzić działanie różnego rodzaju leków na organizm żywy. Dzięki radiochemii możemy dłużej przechowywać żywność, ponieważ izotopy promieniotwórcze używamy do sterylizacji żywności (niszczenia pleśni i pasożytów w niej zawartych). Oprócz bardziej oczywistych zastosowań, jest też kilka, o których istnieniu można nie wiedzieć. Należą do nich np. zegar archeologiczny, umożliwiający datowanie znalezisk paleontologiczny, przy pomocy izotopu węgla. Przy pomocy izotopów talu, wodoru i plutonu możemy wytwarzać sprzęt do pomiarów grubości, malować fluorescencyjnymi farbami czy montować czujniki dymu. Cez pomaga nam natomiast w radiografii przemysłowej, a jod uczestniczy w leczeniu tarczycy.
Oprócz pozytywnych skutków ich wykorzystania, są niestety i negatywne: produkcja broni masowego rażenia (bomba kobaltowa, broń jądrowa), negatywne oddziaływanie na organizm (w skrajnych przypadkach może powodować białaczkę lub chorobę popromienną), niewłaściwie przechowywane lub utylizowane odpady radioaktywne z zakładów przemysłowych jak i reaktorów jądrowych stanowią poważne zagrożenia dla środowiska naturalnego. Nie możemy również zapomnieć o katastrofie w Czarnobylu, w skutek awarii i wybuchu do atmosfery przedostały się zagrażające życiu izotopy, które doprowadziły do śmierci 10 tys. ludzi w całej Europie. Do tej pory ponad 4 mln osób odczuwają skutki tej tragedii poprzez uszczerbek na zdrowiu.Moim zdaniem umiejętne posługiwanie się i przetwarzanie pierwiastków chemicznych może jedynie ułatwić, jeżeli nie wręcz umożliwić nam dalsze normalne życie. W niedalekiej przyszłości dalszy postęp np. medycyny czy energetyki bez wykorzystywania izotopów byłby praktycznie niemożliwy.
Dlatego musimy pogodzić się z tym, że radiochemia na stałe wkroczyła w nasze życie, mimo czasami fatalnych tego konsekwencji.

Niebezpieczeństwo związane z substancjami na psychikę człowieka drastycznie wzrosło w wyniku postępu chemicznego, zwłaszcza w dziedzinie chemii i transportu. Poważne kłopoty pojawiły się w różnych krajach, gdy zaczęto importować tego rodzaju substancje z innych obszarów kuli ziemskiej. Za przykład może posłużyć alkohol, który w Europie był używany od lat. Po sprowadzeniu go do Ameryki Północnej spowodował tam spustoszenie wśród ludności tubylczej- Indian. Jest to chyba najdrastyczniejszy przykład w historii tego, że substancje uzależniające stosowane bez ograniczeń, a zwłaszcza przy aprobacie władz, mogą wyniszczyć całe kultury i społeczeństwa, tak jak to stało się z wieloma plemionami amerykańskich Indian. Do Europy natomiast dotarł y narkotyki z krajów, w których używano ich do celów religijnych. Jako pierwsze przywieziono w XVIII i XIX wieku opium, nikotynę, haszysz i kokainę. Stosowanie tych środków przez człowieka powoduje tzw. uzależnienia.

Uzależnienie to (alkoholizm, narkomania, lekomania) jest chorobą chroniczną, przewlekłą, postępującą i nieuleczalną. Oznacza to, iż człowiek uzależniony już nigdy nie będzie umiał zażywać danego środka w sposób kontrolowany bez ponoszenia kosztów z tym związanych.

Uzależnienie obezwładnia człowieka całkowicie w sferze duchowej, emocjonalnej, fizycznej i psychicznej, doprowadzając go do stopniowej degradacji i śmierci.

Groźniejszy jednak od rozwoju transportu stał się rozwój chemii, który umożliwił obróbkę surowców naturalnych w celu uzyskania znacznie czystszych i silniej działających substancji uzależniających. Te stężone substancje są niebezpieczne z dwóch powodów:
?Łatwo je przedawkować i zażyć śmiertelną dawkę,
?Działają szybciej i intensywniej na centralny układ nerwowy, uzależniając szybciej i mocniej

Wśród uzależnień wyróżniamy:
1.Psychiczne
2.Fizyczne ( fizjologiczne)

Lekomania, narkomania?. Słowa, które są nam znane, czasem nawet zbyt dobrze? To problemy, które są tuż obok. Ukrywają się niedaleko. Być może są w naszych rodzinach, domach, klatkach schodowych, wśród znajomych, przyjaciół, współpracowników? Trudno z nimi żyć, trudno o nich mówić, a jednak nie można przejść obok nich obojętnie, bo wpływają nie tylko na życie chorego, ale i na całe jego otoczenie. No właśnie- chorego?, bo lekomania i narkomania to choroby. I właśnie jako chorobę rozumie się uzależnienie, choć wielu być może powie: ?lekomania i narkomania to wynik słabej woli?, ?jak się chce to można przestać?, albo ?to się zdarza tylko w rodzinach z marginesu?. Nic bardziej błędnego. Nikt nie wybiera nałogu, raczej staje się jego ofiarą.

Co to jest uzależnienie?
Wyróżnia się dwa rodzaje zależności: psychiczną i fizyczną. O psychicznej mówimy, kiedy człowiek ma trudności w przezwyciężeniu chęci przyjmowania jakiejś substancji działającej na psychikę (w psychiatrii nazywamy je substancjami psychoaktywnymi). Zależność fizyczna różni się od psychicznej występowaniem zjawiska tolerancji lub objawów abstynencyjnych. Tolerancja oznacza konieczność przyjmowania coraz większej dawki substancji psychoaktywnej, ponieważ poprzednio przyjmowana już nie działa. Objawy abstynencyjne pojawiają się po przerwaniu przyjmowania środka uzależniającego i z powodu ich nieprzyjemnego charakteru są zwykle powodem ponownego przyjmowania środka. Zarówno zjawisko tolerancji jak i objawy abstynencyjna są objawem przyzwyczajenia się mózgu do stałej obecności substancji psychoaktywnej we krwi. Uzależnienie jest chorobą chroniczną i postępującą, a w przypadku uzależnienia od środków psychoaktywnych, takich jak narkotyki, także śmiertelną. Uzależnienie jest chorobą zaprzeczeń – uzależniony nie dostrzega konsekwencji, jakie nadmierna dawki leków czy narkotyki wywołują w jego życiu lub zaprzecza im. Bagatelizuje pogarszający się stan zdrowia, nie słyszy uwag o swoim skandalicznym zachowaniu, używa tysięcy forteli, by zdobyć pieniądze na narkotyki czy wziąć kolejną dawkę leku. Uzależnienie jest chorobą emocji ? cichy po zażyciu narkotyków staje się hałaśliwy, nieśmiały zmienia się w duszę towarzystwa. Uzależniony, kiedy się czegoś boi zażywa środki, aby sobie z tym poradzić. Po wzięciu dawki staje się odważniejszy, może zbliżyć się do ludzi, zagłuszyć samotność. A dodatkowo ogarnia go potworne poczucie winy, więc bierze więcej, aby je uciszyć. Im więcej bierze, tym bardziej wzrasta jego poczucie winy, stając się nowym powodem do wzięcia. W ten sposób rodzi się błędne koło, z którego bardzo trudno się wyrwać. Uzależnienie jest chorobą nieuleczalną, kiedy raz stajesz się uzależnionym, zostajesz nim do końca życia, pomimo utrzymywania abstynencji.

Lekomania a narkomania
Rozważając problem lekomani i narkomani stajemy przed pytaniem, czym różnią się te nałogi. Otóż z medycznego punktu widzenia nie ma różnicy między uzależnieniem od leków i narkotyków Różnice pojawiają się w przyczynach. Lekomanom nie chodzi nie chodzi o poszukiwanie euforycznych przeżyć, lecz o walkę z bólem fizycznym lub psychicznym. Narkotyki pełnią zwykle funkcje rytualistyczną, zabawową i częściej trafiają do grup koleżeńskich, natomiast leki zażywa się w domu, samotnie, czasami za pozwoleniem rodziców.

Lekomania
Co to jest lekomania?
Zależność lekowa jest to stan wywołanym dłuższym stosowaniem leku. Lek powoduje przestrojenie czynności psychicznych oraz (lub) somatycznych do tego stopnia, że nagłe jego przerwanie stosowania wywołuje duże zaburzenia czynności organizmu zwane objawami abstynencji. Najczęściej i najszybciej wytwarza się zależność psychiczna od leku, rzadziej i później zależność somatyczna, charakteryzująca się wybitnymi zmianami narządów obwodnych po odstawieniu leku, np. zaburzeniami ciśnienia krwi, czynności serca, oddychania, układu pokarmowego.
Związek wywołujący zależność lekową wchodzi w łańcuchy przemian metabolicznych organizmu, dla których staje się w końcu niezbędny.. Istotną cechą zależności lekowej jest nieodparta potrzeba zażywania leku, a w konsekwencji wytworzenia się zachowania, którego celem jest poszukiwanie pożądanego leku za wszelką cenę
Historia
Lekomania, czyli lekozależność jest stosunkowo nowym nałogiem. Pęd za cudownymi specyfikami rozpoczął się na Zachodzie w latach sześćdziesiątych XX wieku wraz z odkryciem nowych leków uspokajających. Najpierw było valium (lek na bezsenność z grupy diazepamu), które stało się najczęściej wypisywanym przez lekarzy specyfikiem na świecie. Później ta sama sytuacja powtórzyła się z relanium ( lekiem uspokajającym z grupy benzodiazepinidów). Obecnie najczęściej uzależniają bezodiazepiny, czyli leki uspokajające i nasenne, szczególnie relanium, oraz jeszcze silniejsze barbiturany, których obrót jest na szczęście ograniczony przez prawo.
Największa grupa ryzyka
Największą grupę ryzyka uzależnienia od leków tworzą kobiety w średnim i starszym wieku, choć wśród lekomanów nie brakuje ludzi młodych. Wydaje się, że odpowiadają za to czynniki kulturowe, które pozwalają mężczyznom topić smutki w alkoholu, wyjątkowo źle reagują natomiast na pijaństwo kobiet. Z tego powodu najprawdopodobniej sięgają one po lekarstwa. Na lekozależność narażone są także osoby zajmujące wysokie stanowiska zawodowe, żyjące w ciągłym stresie. W skład grupy ryzyka wchodzą także chorzy cierpiący na przewlekłe bóle: reumatyczne, kamicy żółciowej lub nerkowej oraz nowotworowe.

Opis
Stosowane w lecznictwie środki są mniej lub bardziej skomplikowane pod względem składu lub budowy chemicznej. Spotykamy wśród nich zarówno pojedyncze pierwiastki, proste związki nieorganiczne, jak i skomplikowane połączenia organiczne, złożone układy fizykochemiczne lub subtelne zespoły biochemiczne. Postęp chemii i nauk biologicznych doprowadził w dobie obecnej do lawinowego wzrostu liczby preparatów farmaceutycznych. Lekomania obejmuje w znacznym stopniu leki nasenne, które początkowo stosowane są w celu wywołania snu. Później stają się narzędziem, przy pomocy, którego leczy się nie tylko brak snu, ale i napięcie nerwów, lęk, niezadowolenie lub uczucie niezrównoważenia. Lekomania najczęściej obejmuje leki przeciwbólowe, nasenne, dopingujące i euforyzujące (wywołujące stan błogiego podniecenia). Leki hormonalne również kryją w sobie szereg, niebezpieczeństw dla zdrowia. Stosowanie hormonów tarczycy na odchudzenie może spowodować nadczynność tarczycy, a hormonów kobiecych na przedłużenie młodości ? guzy macicy. Wiele osób stosuje środki przeczyszczające jako lek na odchudzenie lub przy zaparciach i nie zdaje sobie sprawy z tego, że stałe przyjmowanie ich powoduje zmiany chorobowe jelit oraz zaburzenia w równowadze mineralnej ustroju. Na podstawie badań i ankiet korespondencyjnych w środowisku lekarskim i farmaceutycznym ustalono listę leków, których domagają się pacjenci w gabinetach lekarskich lub w aptekach. Najczęściej wymieniane leki to leki przeciw bólowi głowy i ogólnie przeciwbólowe. Jednoczesne stosowanie kilku leków może być przyczyną wielu niebezpiecznych interakcji (wzajemnych oddziaływań) środków leczniczych w organizmie, zaciemnienia obrazu choroby oraz opóźnienia właściwego rozpoznania i leczenia. Zażycia silnych środków przeciwbólowych utrudnia chirurgowi rozpoznanie ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego, urologowi kamicy układu moczowego, a interniście ? zawału mięśnia sercowego. Może wystąpić np. uszkodzenie powierzchni gałek ocznych u chorego, który z powodu chorób tarczycy, otyłości lub trudno gojących się ran, zastosuje równocześnie leki zawierające związki jodu i maść do chorych oczu ze związkami rtęci (w łzach chorego powstaje toksyczny jodek rtęci).

Wśród zależności lekowych odróżnia się cięższą postać zwaną nałogiem i lżejszą zwaną przyzwyczajeniem. Znane są też przypadki zażywania od kilku do kilkunastu i więcej tabletek od bólu głowy, Gardanu, Pabialginy, Veramidu itp. lub wypijania kilku butelek kropli żołądkowych, walerianowych, czy nasercowych w ciągu dnia. Jeśli temu długotrwałemu używaniu leków towarzyszyć będą objawy wzrastającego zatrucia lub ogólnego wyczerpania organizmu ? to nałogu tego nie można już nazwać lekomanią, lecz toksykomanią. Toksykomanie mogą prowadzić do powstania nałogu lub nawyku. W 1974r. Komitet Ekspertów WHO ustalił 8 podstawowych typów toksykomanii:

1.Typ morfinowy ? charakteryzujący się silną zależnością psychiczną i fizyczną oraz zwiększeniem tolerancji jak, jak również wyraźnymi objawami abstynencji (opium, heroina, metadon)
2. Typ barbituranowo-alkoholowy ? o wyraźnej zależności psychicznej o różnym nasileniu oraz o mniejszej zależności fizycznej. Niewielkie zwiększenie tolerancji oraz objawów abstynencji, kwalifikują ten zespół do nałogów (meprobomat, benzodiazepiny)
3. Typ kokainowy ? charakteryzujący się silną zależnością psychiczną, nieco słabszą fizyczną, znacznym zwiększeniem tolerancji oraz zespołem abstynencji (kokaina, liście e-coca)
4. Typ cannabis (alkaloidy konopi) ? występuje umiarkowana lub silna zależność psychiczna, brak zależności fizycznej, brak objawów abstynencji, niewielkie zwiększenie tolerancji (marihuana-suszone ziele, haszysz-żywica)
5. Typ amfetaminowy ? wyraża się zależnością psychiczną i brakiem zależności psychicznej. Wyraźne zwiększenie tolerancji (deksamfetamina, metamfetamina)
6. Typ khat (katyna, pochodna efedryny) ? przeważa zależność psychiczna brak lub słaba zależność fizyczna przy braku zwiększenia tolerancji
7. Typ substancji halucynogennych ? słabo wyrażona zależność psychiczna, przy braku zależności fizycznej i braku zwiększenia tolerancji (LSD, meskalina)
8. Typ lotnych rozpuszczalników (wziewna) ? słabo wyrażona zależność psychiczna, silne objawy toksyczne (butapren, TRI)
Różnią się one od siebie objawami przewlekłego zatrucia, nasileniem i typem zależności, stopniem tolerancji, szkodliwością społeczną. Wszystkie prowadzą stopniowo do degeneracji psychicznej, głębokich zaburzeń najwyższych czynności umysłowych, charakteru, myślenia, pamięci oraz do wyniszczenia organizmu. W rezultacie używania nadmiernie długo i w zbyt dużych dawkach pewnych leków (np. uspokajających) może nastąpić uszkodzenie wielu narządów wewnętrznych wątroby, nerek) oraz różne zaburzenia ze strony układu nerwowego. Zdarzają się też sytuacje paradoksalne, np. przewlekłe stosowanie środków nasennych może spowodować bezsenność. Nałóg charakteryzuje się niezwykle nasiloną potrzebą zażywania leku, bardzo silnym uzależnieniem psychicznym i fizycznym, ciężkimi objawami abstynencji po nagłym zaprzestaniu zażywania, dużą szkodliwość dla jednostki, a nawet spowodować śmierć. Przyzwyczajenie e się potrzebą ciągłego zażywania leku, słabym uzależnieniem, niezbyt nasilonymi objawami abstynencji tylko psychicznej, przejawiającej się średnio nasilonym złym samopoczuciem, brakiem objawowych abstynencji fizycznej, mierną szkodliwością dla jednostki i społeczeństwa. Zależności lekowej często towarzyszy tolerancja na zażywany lek. Zjawisko to polega na tym, że w miarę upływu czasu przy stałym zażywaniu leku, zmniejsza się siła jego działania pożądanego. Powoduje to stopniowe zwiększanie zażywanej dawki leku dla spowodowania tych samych efektów. Są tacy chorzy, którzy nie mogą zasnąć po przyjęciu kilku tabletek środka nasennego, podczas gdy w początkach nałogu zasypiali po przyjęciu połowy tabletki.
Przyczyny wytworzenia się zależności lekowej są różne. Może ona być powstać w toku leczenia silnych, przewlekłych bólów morfiną lub lekami o podobnym do niej działaniu.

Według ekspertów z WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) używanie leków wzrasta z wiekiem. Badania wykazały, że w grupie osób po 65 roku życia liczba zażywanych samowolnie leków wzrasta 10-krotnie w porównaniu z grupą w wieku 15-35 lat. Odsetek osób przyjmujących różne środki farmakologiczne jest wyższy wśród kobiet niż mężczyzn. Leki stosowane z własnej inicjatywy stanowią 50% leków przyjmowanych doraźnie i 10% używanych przewlekle. Skłonność do samo leczenia w wieku starszym tłumaczy się szeregiem dolegliwości, poczuciem niepewności jutra, stałą obawą o własne zdrowie. U osób młodszych jest spowodowana praktyką leczenia każdego objawu chorobowego odrębnym lekiem oraz stała pogoń za najnowszym, rewelacyjnym medykamentem. Wpływ na tę pogoń ma również błyskotliwa reklama, piękne opakowanie i wysoka cena, które mają na celu wzbudzić u chorych przekonanie o jego niezwykłej skuteczności w działaniu.

Leczenie zależności lekowej jest nadal bardzo trudne i często kończy się niepowodzeniem. Istota zagadnienia lekomanii tkwi w samoleczeniu. Dlatego każdy lek powinien być objęty nadzorem i wskazaniami lekarskimi, a każda skłonność do samoleczenia powinna być zwalczana. Tempo współczesnego życia, przemęczenie fizyczne i psychiczne, stresy, bezsenność lub uczucie lęku i zniechęcenia skłaniają wiele osób do szukania tzw. komfortu psychicznego po linii najmniejszego oporu. Osoby te chętnie sięgają po każdy lek, który w jakimkolwiek stopniu może odmienić wszystko to, co związane jest z napięciem, bólem, niepokojem, zniechęceniem lub osłabieniem dynamizmu życiowego. Najchętniej jednak przyjmowałyby stale taki lek, który mógłby pobudzać radykalnie organizm rano, a wieczorem powodowałby szybkie zasypianie i mocny sen. W celu profilaktyki należy bardziej rygorystycznie przestrzegać ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recept lekarskich ? środków przeciwbólowych i uspokajających, wypierać leki zabiegami fizykoterapeutycznymi, dietą, wypoczynkiem, kąpielami, masażem, akupresurą, muzykoterapią, chromo terapią (leczenie kolorami) lub autosugestią. W przypadku uzależnienia najlepszą metodą jest podawanie choremu placebo (tabletki neutralnej) jako danego leku.

2.Opis najsilniej uzależniających grup leków wraz z przykładami
ŚRODKI NASENNE ? BARBITURANY
Substancja aktywna: pochodne kwasu barbiturowego (1863). Od tego czasu przeprowadzono z kwasu barbiturowego syntezę około 2500 barbituranów, z których prawie 50 było wykorzystywanych w celach klinicznych i produkowanych przez zakłady farmaceutyczne na bardzo dużą skalę.
Niektóre środki z tej grupy: Cyclobarbital, Luminal.
Środki te wykazują bardzo silne działanie depresyjne ? tłumienie aktywności centralnego układu nerwowego.
Małe dawki:
przyjemne stany relaksacji, podobne do sennego marzenia.
Większe dawki:
? przyćmienie świadomości
? pogorszenia zdolności dokonywania oceny
? silna senność
? zlewanie się mowy
? utraty koordynacji ruchów
? czasami mogą spowodować reakcje paradoksalne i prowadzić do krótkotrwałego pobudzenia
Barbiturany mają szczególne działanie w połączeniu z alkoholem i w ten sposób są bardzo często nadużywane. Alkohol wzmacnia działanie barbituranów.
Z uwagi na depresyjny wpływ na ośrodek oddechowy i długi czas wydalania z organizmu ? barbiturany są szczególnie groźne w przypadku ich przedawkowania.
Używanie barbituranów prowadzi do powstania zależności psychicznej i bardzo silnej zależności fizycznej.
Powodują wzrost tolerancji organizmu.
Objawy odstawienia są szczególnie silne ? charakteryzują się:
? niepokojem
? lękiem
? drżeniem mięśni
W zależności od rodzaju stosowanych barbituranów (krótko- lub długodziałających) mogą pojawić się od 1 do 10 dni po ich odstawieniu.
Przy bardzo silnym uzależnieniu w okresie odstawienia może pojawić się delirium wraz z majaczeniem; nagłe odstawienie może grozić nawet śmiercią.
Mechanizm powstawania tak silnej zależności jest nieskomplikowany: kiedy środek działa ? aktywność neuronów pozostaje stłumiona; kiedy zostanie odstawiony ? neurony stają się nadpobudliwe. Wieloletnie przyjmowanie tych środków prowadzi do zaburzeń neurologicznych, hormonalnych, układu krążenia i oddechowego oraz psychicznych, łącznie z zespołem otępiennym.

ŚRODKI USPOKAJAJĄCE ? BENZODIAZEPINY
Syntezę benzodiazepin przeprowadzono po raz pierwszy w roku 1950, następnie zsyntetyzowano całą grupę tego typu leków uspokajających. Obecnie dla celów klinicznych wykorzystuje się na świecie około kilkunastu rodzajów benzodiazepin, których podstawową właściwością jest działanie przeciwlękowe i uspokajające, co doprowadza do stanu zobojętnienia na przykre doznania.
Niektóre środki z tej grupy: Relanium, Oxazepam, Nitrazepam.
Leki zawierające benzodiazepiny są prawdopodobnie najczęściej zapisywanymi środkami psychoaktywnymi przez lekarzy na całym świecie.
Efekty wywoływane przez środki z grupy benzodiazepin są bardzo podobne do tych, które wywołują barbiturany, mimo że mechanizm ich działania jest zupełnie inny ? bardziej przypominający ten, w jaki sposób działają na system nerwowy opiaty ? wiążą się ze specyficznymi receptorami w układzie nerwowym człowieka.
Generalnie uważa się, że środki z grupy benzodiazepin są o wiele bezpieczniejsze niż barbiturany. A jednak i one wywołują, oprócz uzależnienia psychicznego, powstanie zależności fizycznej i rozwój tolerancji.
Zespół abstynencyjny, wywołany odstawieniem benzodiazepin ma zdecydowanie łagodniejszy przebieg niż w przypadku barbituranów.
Śmierć z powodu przypadkowego przedawkowania benzodiazepin należy do rzadkości (do zatrzymania oddechu i akcji serca może dojść po szybkim przyjęciu środka) ? na przykład drogą dożylnej iniekcji.
Również tutaj ryzyko przedawkowania zwiększa się, jeżeli beznodiazepiny przyjmowane są z innymi depresantami (np. alkohol).

Rozmiary lekomanii W sumie ponad 80% dorosłych mieszkańców USA zażywa w każdym tygodniu lek tego samego typu, a połowa z nich bierze leki na receptę. Około 7% ludności przyjmuje pięć lub więcej leków na receptę w każdym tygodniu, a 25% – pięć lub więcej leków różnego typu, w tym leki na receptę, sprzedawane bez recepty leki przeciwbólowe oraz na przeziębienie, suplementy ziołowe jak ginkgo biloba lub St. John?s wort oraz suplementy z witaminami i minerałami. Negatywne reakcje na leki należą do głównych przyczyn hospitalizacji i zgonów w tym kraju.

Alkoholizm
Następstwa długotrwałego nadużywania alkoholu. Przyczyny alkoholizmu nie są znane, na ogół przyjmuje się współdziałanie wielu czynników: genetycznych, biologicznych i środowiskowych.
W Polsce ok. 4,5 mln osób nadużywa alkoholu, w tym ok. 600-900 tys. jest uzależnionych i wymaga leczenia. W odróżnieniu od innych rodzajów toksykomanii , w alkoholizmie występuje głównie uzależnienie psychiczne, natomiast somatyczne objawy abstynencyjne są dość nikłe. Tylko w alkoholizmie w miarę rozwoju nałogu spada tolerancja.

Skutki alkoholizmu
Alkoholizm prowadzi do zmian fizycznych (uszkodzenia narządów miąższowych, przewodu pokarmowego, serca) oraz psychicznych (zaburzeń zachowania, utraty krytycyzmu, obniżenia uczuciowości wyższej, występowania stanów depresyjnych, prób samobójczych, agresji), w końcowym stanie – do zespołu otępiennego.
Bardzo poważne są następstwa społeczne. Alkoholizm powoduje zazwyczaj rozbicie rodziny, rozluźnienie więzów społecznych i zawodowych, zmniejszenie dyscypliny pracy, obniżenie jakości. Jest jednym z głównych czynników w rozwoju przestępczości. Znaczna część wypadków komunikacyjnych i zawodowych związana jest z używaniem alkoholu.

Nikotynizm
Palenie tytoniu to nie tylko farmakologiczne uzależnienie od nikotyny, ale przede wszystkim nawyk o charakterze behawioralnym, psychologicznym i społecznym. Palenie tytoniu, niestety nadal, pozostaje olbrzymim problemem społecznym w Polsce. Co 10 sekund na świecie umiera ktoś na chorobę wywołaną paleniem tytoniu. Liczne badania światowe wykazały związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy paleniem tytoniu a rozwojem chorób. Wynik ten nie jest zaskakujący w świetle wiedzy na temat składu dymu tytoniowego.
Ponadto należy pamiętać, że palenie zwiększa zachorowalność i umieralność związaną z wrzodem trawiennym. Palenie, dodatkowo, zwiększa ryzyko poronień, porodów przedwczesnych i zgonów niemowląt. Zaś w świetle ostatnich badań, palenie bierne zwiększa zachorowalność na infekcje układu oddechowego, raka płuc, zawał mięśnia sercowego.
Dzieci zmuszane do wdychania dymu tytoniowego częściej zapadają na choroby infekcyjne układu oddechowego (zapalenia płuc, oskrzeli, górnych dróg oddechowych). Poza tym palenie tytoniu przez rodziców w istotny sposób zwiększa ryzyko wystąpienia astmy oskrzelowej u dziecka, a także przewlekłego zapalenia ucha środkowego, które jest główną przyczyną głuchoty w wieku dziecięcym. Należy przy tym pamiętać, iż negatywne skutki tego nałogu nie są ograniczone jedynie do samych palaczy.
Uzależnienie od papierosów rodzi się niepostrzeżenie. Najpierw wypalasz pierwszego w swoim życiu papierosa, potem drugiego, aż wreszcie spostrzeżesz, że już wypalasz całą paczkę dziennie. W miarę upływu czasu pojawia się postępujące przyzwyczajenie i biologiczne uzależnienie od tytoniu.
Około 10.000.000 Polaków pali regularnie 15- 20 sztuk papierosów dziennie. Prawie 5.000.000 Tych osób pali dłużej niż 20 lat. Każdego roku 100.000 Zgonów w Polsce ma bezpośredni związek z negatywnymi skutkami palenia tytoniu, przy czym ponad połowa z nich (60%) dotyczy osób w wieku 35- 69 lat. W Polsce codziennie zaczyna palić około 500 nieletnich chłopców i dziewcząt, a rocznie próbuje palenia około 180.000 dzieci. Szacuje się, iż dzieci w Polsce wypalają rocznie od 3 do 4 mld sztuk papierosów. Papierosy są jedynym legalnie sprzedawanym środkiem rakotwórczym w Polsce i na świecie.

W dymie tytoniowym znajduje się ponad 4000 różnych substancji, wiele o działaniu toksycznym, mutagennym (uszkadzającym DNA), teratogennym (uszkadzającym płód), kancerogennym (powodującym rozwój nowotworów). Substancje te znajdują się w dwóch frakcjach dymu: gazowej oraz cząsteczkowej zawieszonej w wodzie tworzącej tzw. ciała smołowate. Niektóre z nich działają jedynie miejscowo w jamie ustnej, drogach oddechowych, podczas gdy inne po wchłonięciu do układu krążenia wywierają działanie na większość tkanek i organów człowieka. Do najważniejszych składników dymu tytoniowego należą:
- nikotyna – jest to alkaloid przyswajany jedynie w 10% przez organizm człowieka, szybko metabolizowany i usuwany przez nerki, który wywołuje biologiczne uzależnienie u osób mających z nim kontakt. Palenie papierosów pozwala na wchłonięcie 0,05- 0,15 mg nikotyny podczas jednego zaciągnięcia, daje to 1- 2 mg po wypaleniu jednego papierosa. Podana dożylnie dawka nikotyny zawarta w jednym papierosie może zabić dorosłego człowieka. Ma ona krótki czas połowicznego rozpadu- w mózgu wynosi on ok. 5 minut. Nikotyna działa na wszystkie narządy naszego ciała.
- substancje smołowate – Substancje te podrażniają tkankę płuc i mogą prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych oraz nowotworów. Dym tytoniowy inicjuje oraz pobudza rozwój nowotworów, zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych, które znajdują się zarówno w głównym strumieniu dymu jak i bocznym nierzadko w większym stężeniu, na który narażone są osoby niepalące. Do najważniejszych należą:

? węglowodory aromatyczne (np. benzopiren)
? nitrozaminy (np. N-nitrozonornikotyna)
? metale ciężkie
? pierwiastki promieniotwórcze (np. kadm, polon)

- tlenek węgla – Stanowi od 1- 5% wdychanego gazu i jest wynikiem niecałkowitego spalania dymu tytoniowego. Gaz ten około 200 razy łatwiej wiąże się z hemoglobiną tworząc karboksyhemoglobinę, która nie przenosi tlenu obniżając w ten sposób stężenie hemoglobiny nawet o 15%. Tlenek węgla powoduje zmniejszenie tolerancji wysiłku, wzrost agregacji płytek krwi, co może być związane z rozwojem miażdżycy, zmniejszenie wagi ciała dzieci matek palących.
- substancje drażniące – Są to substancje, które działają głównie w drogach oddechowych i w skład ich wchodzą:
? związki upośledzające ruch rzęsek w drogach oddechowych- zaburzają one funkcję samo oczyszczającą oskrzeli i płuc doprowadzając do częstych infekcji.
? związki pobudzające wydzielanie śluzu- duże ilości śluzu mogą być przyczyną częściowego lub całkowitego zamknięcia oskrzeli.
UŻYWKI – produkty spożywcze w zasadzie bez wartości odżywczej, lecz o działaniu pobudzającym, jak kawa, herbata, tytoń, spirytualia.

Kakao
Kakaowiec właściwy jest niedużym, wiecznie zielonym drzewem. Roślina ta była uprawiana już przez Azteków. Obecnie nie spotyka się jej w stanie dzikim. Produkcja kakao rozwinęła się w wielu krajach tropikalnych, zwłaszcza w Ameryce Łacińskiej i Afryce Zachodniej (Ghana).
Drzewo osiąga 6-10 metrów wysokości, w uprawie przeważnie 3-5. Korzeń wzrasta na głębokość 1 metra. Obupłciowe kwiaty wyrastają pęczkami bezpośrednio z pnia lub z najgrubszych gałęzi. Kwiaty zapylają się obcym lub własnym pyłkiem. Kwitnienie i owocowanie trwają przez cały rok. Tylko 0,5% kwiatów wykształca owoce większość zawiązków opada.
Owoc ma 30 cm długości, waży 300-600 g. W białym lub różowym miąższu znajdują się czerwonawe lub brązowe nasiona (30-50 sztuk).
Pierwszymi Europejczykami, którzy zetknęli się w 1519r. Z uprawą kakaowca prowadzoną przez Azteków, byli konkwistadorzy Hernana Corteza podczas podboju Meksyku. Aztekowie spożywali napój “gorzka woda” sporządzany z proszku kakaowego, papryki Cayenne i wanilii. ‘Królewski napój” -kakao, zawierał oprócz proszku kakaowego ziarno kukurydzy w fazie dojrzałości mlecznej, zagęszczony słodki sok agawy i wanilię (bez papryki). Do drugiej połowy XIXw. Owoce kakaowca spełniały w Meksyku rolę banknotów.
W Europie używano najpierw kakao jako lekarstwa przy gośćcu, bólach gardła i żołądka. Znacznie później pojawił się współczesny napój kakao, kremy czekoladowe i czekolada w tabliczkach.
Tak zwane masło kakaowe pozyskiwane z nasion znajduje zastosowanie w przemysłach: kosmetycznym, farmaceutycznym, cukierniczym i innych.
Kakao powstaje z mielenia i rozcierania na proszek odtłuszczonych nasion.

Kawa
Palone ziarna kawy zawierają wodę, tłuszcze, garbniki oraz kofeinę. Najważniejszą substancją czynną odpowiedzialną za działanie kawy jest właśnie kofeina – alkaloid obecny także w wielu innych surowcach roślinnych, m.in. liściach herbaty i orzeszkach coli. W jednej filiżance kawy w zależności od gatunku znajduje się ok. 70-140 mg kofeiny.
Picie kawy pomaga usunąć oznaki zmęczenia, senność oraz ?rozjaśnić? umysł dzięki pobudzeniu kory mózgowej, a przez to całego centralnego układu nerwowego.
Długotrwałe spożywanie w dużych ilościach kofeiny z kawy uzależnia organizm podobnie jak nikotyna i alkohol. Stwierdzono, że stałe dawki kofeiny zwiększają tolerancję organizmu na tę substancję. Jest to tzw. efekt wzmocnienia, czyli konieczność zwiększenia dawek. Po długotrwałym spożywaniu nagłe odstawienie wyzwala efekt fizycznego uzależnienia, który może się objawiać silnym bólem głowy, otępieniem i depresją ustępującymi natychmiast po wypiciu używki. Wypijanie 3-5 filiżanek kawy dziennie (ok. 300 mg kofeiny) jest już uważane za dolną granicę nałogowego picia kawy. Typowe objawy przedawkowania kofeiny to: przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność.

Herbata
Napar z liści herbaty, dzięki alkaloidom wywiera działanie pobudzające na układ nerwowy. Usuwa senność i zmęczenie, pobudza akcję serca i wentylację płuc, dzięki rozszerzeniu naczyń krwionośnych w mózgu, narządach i mięśniach.
Napar z liści herbaty zawiera pektyny, kofeinę olejki eteryczne i garbniki – tak, więc nie jest zbyt zdrowy. Nie zawiera żadnych witamin ani soli mineralnych.
Ponadto stwierdzono, że tanina zawarta w garbnikach zabija witaminę C w mleku dodanym do herbaty.
świeżo zaparzona herbata ma największą ilość kofeiny, a mało garbników. Im dłużej trwa proces parzenia i trzymanie “starej” herbaty, tym więcej w naparze jest szkodliwych garbników i osadu. Smak takiego “starego” napoju jest też gorszy. Po wypiciu herbaty ustępuje uczucie fizycznego zmęczenia i umysłowego znużenia.
Picie herbaty powoduje lekkie podwyższenie ciśnienia krwi, a po wypiciu mocnego naparu nie chce się spać.
Kofeina i jej metabolity zwiększają wydzielanie neuroprzekaźników, co usprawnia procesy myślowe i poprawia nastrój. Herbata działa rozgrzewająco przez przyspieszenie przemian energetycznych. U osób przyzwyczajonych do codziennego picia herbaty reakcje takie są słabo widoczne. Stosuje się również przy zatruciach, biegunkach i innych zaburzeniach trawiennych. W ostatnich latach zwraca się uwagę na antyoksydacyjne działanie zawartych w herbacie polifenoli oraz ich wpływ na obniżenie ilości cholesterolu. Częste picie mocnego naparu z herbaty może być szkodliwe, gdyż zawarte w niej garbniki mocno działają na błonę śluzową, ograniczają wchłanianie składników pokarmowych, zwłaszcza białek, wiążą wapń, magnez, żelazo, cynk, miedź i inne ważne dla organizmu biopierwiastki. Garbniki niszczą również zawartą w treści pokarmowej witaminę B1.
W 100 gramach suchych listków herbaty jest średnio od 10 do 15 miligramów fluoru. Niektóre herbaty chińskie zawierają często jeszcze większe jego ilości z powodu stosowania na plantacjach pestycydów zawierających fluor. Przedłużanie czasu parzenia powoduje zwiększenie zawartości fluoru w naparze. W herbacie mogą również występować inne niepożądane zanieczyszczenia, ponieważ proces produkcji nie przewiduje mycia lub innego oczyszczania liści z zanieczyszczeń atmosferycznych lub pozostałości środków ochrony roślin. Często występuje nadmiar miedzi pozostałej po stosowaniu środków grzybobójczych.

Substancje chemiczne są i zawsze będą obecne w życiu człowieka, jednak istotne jest to, by nie były stosowane w nadmiarze, a w racjonalny i bezpieczny sposób. Każda substancja w zwiększonej ilości jest niebezpieczna i należy o tym pamiętać.

-Metanol(alkohol metylowy)- używany jest jako rozpuszczalnik (rozpuszczają się w nim tłuszcze, żywice i pokosty),stosowany w farmaceutyce, składnik paliwa dla samolotów, główny składnik paliwa do modelarskich silników żarowych, produkcja materiałów wybuchowych np.C4, paliwo w silnikach spalinowych, np. używanych w motocyklach żużlowych, stosowany z ługami lub kwasami do otrzymywania estrów metylowych, podstawowy surowiec do otrzymywania polioksymetylenu (politrioksan, poliformaldehyd, tarnoform), surowiec do otrzymywania MTBE, Surowiec do produkcji kwasu octowego.
-Etanol(alkohol etylowy)- ma zarówno pozytywne jak i negatywne sposoby zastosowania. Do tych pozytywnych należy przemysł spożywczy i farmaceutycznych(fermentacja alkoholowa), kosmetyczny, stosuje się go jako denaturat, rozpuszczalnik. Do negatywnych sposobów wykorzystania etanolu należy to, że jest stosowany jako używka. Wypicie alkoholu powoduje zaburzenia mowy i równowagi. Spowalnia on funkcję centralnego układu nerwowego, odblokowuje zahamowania w korze mózgowej i wywołuje stan euforii. Ponadto jeszcze niszczy komórki nerwowe. Częste picie alkoholu prowadzi do uzależnienia i może w efekcie doprowadzić do martwicy wątroby. Ze względu na działanie odurzające kierowcy prowadzący pojazdy mechaniczne pod wpływem alkoholu powodują wiele wypadków śmiertelnych.

Powyższe dwa alkohole są najczęściej stosowanymi alkoholami. Mimo to istnieje, również wiele innych o których zastosowaniu, także warto wspomnieć takich jak:
-Propanol(alkohol propylowy)- przede wszystkim jest stosowany jako rozpuszczalnik. Służy, jednak także do otrzymywania acetonu, jako środek bakteriobójczy oraz dodaje się go o benzyny.
-Butanol(alkohol butylowy)- stosowany jest jako półprodukt do syntez organicznych, głównie do produkcji plastyfikatorów, żywic aminowych i lakierów oraz jako rozpuszczalnik. Zastosowanie znajduje także w włókiennictwie i w kosmetyce. Biobutanol może służyć, także jako biopaliwo.
-Denaturat-paliwo w turystycznych kuchenkach spirytusowych, rozpuszczalnik politur oraz farb spirytusowych, stosowany do mycia szyb, środek odkażający, środek czyszczący ,rozpałka do grilla, dodatek do paliwa , płyn do chłodnic, napój alkoholowy
-Gliceryna- znajduje zastosowanie w przemyśle spożywczym, włókienniczym, farmaceutycznym, kosmetycznym, celulozowo-papierniczym, skórzanym, tytoniowym, elektrotechnicznym
-Alkohol benzylowy-jest stosowany jako rozpuszczalnik, jako zmywacz farb i lakierów oraz do produkcji estrów zapachowych. W przemyśle alkoholowym stosuje się go do produkcji likierów, wina aromatyzowanego, napojów na bazie wina aromatyzowanego i koktajli na bazie tego wina. W cukiernictwie znalazł zastosowanie w produkcji aromatów.
-Spirytus-Służy do celów spożywczych, produkcji perfum oraz do sporządzania roztworów leczniczych stosowanych zewnętrznie, np. roztworów kwasu salicylowego (spirytus salicylowy), lub wewnętrznie (roztworów jodu, niektórych olejków).
-Alkohol cetylowy- farmaceutyka
-Alkohol furfurylowy- przemysł chemiczny
-Alkohol izopropylowy- rozpuszczalnik, płyn antybakteryjny
-Alkohol stearylowy- przemysł chemiczny i farmaceutyczny
-Benzoina- Stosowany w środkach perfumeryjnych i zapachowych.

Podsumowując moją pracę chciałbym stwierdzić, że istnieje bardzo wiele różnych rodzajów alkoholi, które znalazły zastosowanie w różnych dziedzinach naszego życia. Z jednej strony są ważnym elementem gospodarki, jednak z drugiej strony konieczne jest ostrożne obchodzenie się z nimi, gdyż mogą one zaszkodzić naszemu zdrowiu i życiu.